درخت قهوه که برگ هایی همیشه سبز و زیبا دارد، گیاهی است از تیره Coffee که دانه های آن را به صورت های مختلف همچون پودر و خرده های ریز ودرشت به فروش می رسانند. بیش از یک سوم مردم جهان قهوه را دوست دارند و مصرف می کنند. واژه قهوه ، برگرفته از زبان عربی و به معنای تحریک کننده و زایل کننده اشتها است . و برخی از مورخان ،پیشینه این واژه را به کشور اتیوپی نسبت می دهند. درخت قهوه بین ۷ تا ۱۰ متر بلندی دارد و درهوای گرم و مرطوب رشد می کند. این درخت گل هایی کوچک و سپید دارد که بوی آن بی شباهت به بوی یاسمن نیست.
همچنین اندازه دانه های قهوه ، بین ۱۵ تا ۱۸ میلی متر است که در آغاز، رنگ سبز و پس از رسیدن، رنگ گیلاس به خود می گیرد. از این رو در بعضی کشورها به درخت گیلاس هم شهرت دارد. دانه های قهوه دو به دو به یکدیگر چسبیده اند و پرده نازکی میان دانه ها وجود دارد که آن ها را از هم جدا می کند.
تهیه قهوه در کشورهای جهان متفاوت است، اما اغلب آن را با آب جوش ، بخار آب و یا از طریق گذراندن آب جوش از پودر آن تهیه می کنند. بهترین قهوه جهان از نظر بو و طعم ، از بوته ای به نام Arabica به دست می آید که در برزیل به خوبی رشد می کند و از آن جا به سراسرجهان صادر می شود .
بعد از برزیل ، بهترین قهوه که طعم و بویی مطبوع دارد متعلق به کشور تانزانیا و اتیوپی است. همچنین در آمریکا اغلب، قهوه را با بخار آب درست می کنند که به آن اسپرسو( Espresso) می گویند.
حدود هزار سال قبل در کتاب خود شرح جامعی در مورد قهوه آورده که البته ایرانیان در آن عصر بر آن نام بونو( Buno) نهاده بودند و بوعلی نیز همین واژه را به کار بسته است . این واژه ای است که هنوز در اتیوپی آن را به کار می برند. بوعلی سینا قهوه را به منظور تحریک بیماران افسرده ، مورد استفاده قرار داده است.
برگ قهوه نیز در همان حدود دانه دارای كافئین می باشد ،لذا از گرد برگ قهوه نیز مانند چای استفاده كرده و آن را دم نموده و می خورند و دم كرده برگ قهوه دست كمی از خود قهوه ندارد و خیلی مطبوع و با كیفیت بال می باشد.قهوه طبق نظر حكمای طب سنتی از نظر طبیعت سرد و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه خوردن دم كرده آن بازكننده گرفتگی ها بوده ومسكن دردها ،غلیان خون،مسكن حدت صفرا،سودا و سوزاندن آن می باشد و اخلاط را رقیق و صاف می كند،لذا در موارد تبهای خونی و صفراوی و سوداوی خصوصا در اوایل و بعد از بروز آبله مفید است و برای یرقان نیز نافع است.قهوه ملین است و مدر و رطوبت ها را خشك می گند و برای سرفه بلغمی و اكثر انواع سر دردها و چشم دردها و مالیخولیاو آنچه كه در اثر غلیظ شدن اخلاط به وجود می آید مفید است و برای بواسیر نافع است.ضماد آن با عسل برای ترمیم عضو ازجاد رفته وانگشت پیچ آن با عسل برای سرفه گرم و تر نافع است.عده ای اط حكمای طب سنتی معتقدند كه برای مبتلایان به جذام نیز نافع است.از نظر مضار آن گفته می شده كه مانع خواب و دفع ضهوت است،آن را سیه رو كه نام قهوه است- مانع النوم و قاطع الشهوه است.از نظر بی خوابی و ضعیف كردن قوای جنسی عقیده به این است كه اگر قهوه خام و سبز خصوصا پوست آن علاوه بر اینكه این مضار را ندارد در بعضی از مزاجها محرك نیروی جنسی بوده و كمك به هضم غذا نیز می نماید.
علت اینكه مرسوم است در یمن كه از موطنهای قهوه عربی است،قهوه دم كرده سبز بعد از غذا می خورند همین است كه برای كمك به هضم غذا از آن استعانت می جویند.روی هم رفته در مورد اینكه قهوه بی خوابی می آورد یا مضار دیگری دارد،نظر ها متفاوت است چراكه رد بعضی اشخاص اصولا قهوه خوردن موجب بی خوابی نمی شود و ضررهای دیگر رانیز ندارد و روی هم رفته آنچه كه مسلم است این است كه برحسب نوع مزاج گرم یا سرد و سن اشخاص و قوی و ضعیف بودن بدن ،معتدل یا كم خوردن و یا اسراف در خوردن قهوه مضار آن متفاوت است و هیچ نوع قانون كلی برای جمیع انواع موارد نمی توان بیان داشت.
چون قهوه مضر قلب است لذا برای اشخاصی كه احتیاج به خوردن آن دارند مانند موارد حصبه،آبله و نظایر آن ،برای جلو گیری از عوارض قلبی باید با زعفران خورده شود،یعنی زعفران را در حین دم كردن در آن می ریزندو باهم دم می كنند.
قهوه سبز را معمولا به صورت خیسانده استفاده می كنند به این ترتیب كه در حدود ۲۰ گرم قهوه سبز را در ۱۵۰ گرم آب سرد خیساندهو پس از ۱۲ ساعت خیساندن ،آن را صاف می كنند و می خورند .قهوه بو داده نیز كه دم كردن آن در ایران رایج است احتیاجی به توضیح بیشتری ندارد.
به طور كلی قهوه یكی از بهترین محركات است و عمل هضم را سهل می كند و بدن را در مقابل ناراحتی های روحی مقاوم می سازد.به عنوان تب بر بویژه در تبهای نوبه ای موثر است.در مسمومیت از تریاك و فرآورده های تریاك و سایر مواد مخدر ،استعمال قهوه آثار نیكو می گذارد.و حالت چرت و خواب مسمومین را از بین می برد.در رفع سیاه سرفه ،وبا ،گلیكوزوری (یا وجود قند در ادرار )و همچنین در موارد آلبو مینوریا وجود آلبومین در ادرار مفید است .در اختلالات روده ای بخصوص در موارد اختناق روده آثار مفید دارد. قهوه یكی از پادزهرها در قبال آئكالوئیدها می باشد.شاید این به دلیل خاصیت ضد خواب آن است.دانه ها یبوداده قهوه ضدعفونی كنندهو زایل كننده بو می باشد.گرد دانه قهوه كوبیده برای معالجه سوختگی از آتشو آب نافع است.جوشانده دانه های خام و بونداده قهوه برای معالجه ناراحتی های مثانه و قولنج مثانه و كلیه مفید است.
خوردن دانه های خام و نارس قهوه برای رفع میگرن یا همی كرنیا و تبهای نوبه ای تجویز می شود.