استاندارد (Standard) در لغت به معني نظم، قاعده، قانون و مفاهيمي مترداف با اين واژگان است. اما در عمل استاندارد چگونه و از كجا شروع شد، قدمت تاريخي آن به چه زماني بر مي گردد و تاثير آن در زندگي بشر تا چه اندازه بوده است؟ در اين زمينه گفته ها و نوشته ها و اسناد تاريخي متعددي وجود دارد، ليكن تا اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم نگاهي عميق و عالمانه به اين پديده وجود نداشت و توجه به معيارها به صورت قواعد و قوانين نا نوشته پذيرفته شده بود. اما برخي از پژوهشگران قدمت توجه بشر به قانونمندي و نظم را حتي به دوران عصر يخبندان نسبت مي دهند و در نظريه هاي مستدل و جامع تر مورخان، معتقدند بشر از5 هزار سال پيش به طور علمي توجه خود را به استاندارد، يا نظم و قاعده بخشيدن به امور خويش معطوف داشته و در اين زمينه مدارك و شواهدي را ارايه مي دهند.
با توجه به مواردي كه گفته شد، در اين گزارش پژوهشي، به طور خلاصه با سرگذشت استاندارد از ابتدا تاكنون آشنا خواهيم شد.
به گمان برخي از پژوهشگران استاندارد، از ابتداي تاريخ بشر وجود داشته و يكي از اولين استانداردهاي تدوين شده توسط انسان تقويم ايام سال است. تمدن هاي اوليه به حركت خورشيد، ماه و ستارگان در آسمان براي سنجش زمان مناسب كشت و برداشت محصولات وابسته بودند. آنها همچنين جشن هاي ملي خودرو را براساس مشاهدات سماوي بنانهادند. حدود20 هزار سال قبل در اروپا، مردان عصر يخبندان تلاش خود را براي رديابي تعداد روزها با روش هاي ابتدايي مانند علامت گذاري بر روي ديوارها، تكه هاي استخوان وياچوب انجام مي دادند، ولي با پيشرفت كشاورزي آنها نيازمند به يك روش مطمئن براي پيش بيني تغييرات فصول و آب و هوا بودند.
در حدود5 هزار سال قبل سومري هاي ساكن حاشيه دجله و فرات، تقويمي براي محاسبه فصول سال به وجود آورده بودند. كشاورزان سومري از تقويمي استفاده مي كردند كه در آن سال را براساس ماه هاي30 روزه، هر روز به12 پاره و هر پاره30 جزء تقسيم شده بود. گفته مي شود و در مصر باستان اولين تقويم سال با365 روز تدوين شده ايران نيز از پيشگامان تدوين تقويم بوده است. اشاره به سال4236 قبل از ميلاد در تقويم ساليانه آنها اولين تاريخ هاي نوشته شده در تمدن مدون بشر به شمار مي رود. اين تقويم براساس بالا آمدن ستاره شعراي يماني در هر365 روز سال بود. اين واقعه هر ساله بطور اتفاقي مقارن با حاصلخيز شدن زمينهاي كشاورزي توسط فعل و انفعالات رودخانه نيل بود كه منجر به برداشت محصولات بهتر در زمينهاي كشاورزي خانواده فراعنه و حكمرانان مي شد.
حاكمان و استاندارد
برخي از استاندارد ها توسط حكام و فرمانروايان تدوين مي شد. بطور مثال هانري اول پادشاه انگلستان در سال1120 ميلادي استاندارد اندازه گيري طول بنام »ال« (ell) را به وجود آورد كه فوق العاده عجيب و خودخواهانه بود. وي واحد طول را به اندازه طول بازوي خود تعيين كرد! برخي از استانداردها نيز بسته به نياز انسان و تطابق او با محيط زندگي تدوين و ساختار آنها بوجود آمد.
در شروع قرن19 و آغاز انقلاب صنعتي، يكي از پديده هاي مهم جابجايي كالا و خدمات در طول مسافت هاي طولاني بود. ساخت قطار و استفاده از آن به سرعت جاي خود را باز كرد و يكي از موارد مهم استاندارد نمودن فاصله ريل هاي آن بود. در ابتدا بعلت عدم رعايت چنين كاري، قطار مي بايستي در مكاني كه فاصله ريل با آن مطابقت نداشت محموله خود را تخليه و كالاي خود را مجدداً در قطار ديگري بار مي كرد. در طول جنگ هاي استقلال آمريكا ارتش متوجه مزاياي بسيار كاربرد قطار شد كه به آساني مي توانست سربازان و ادوات جنگي را به سرعت جابجا كند. از آن پس استاندارد كردن فاصله ريل هاي بسيار مهم تلقي شد. پس از بررسي هاي بسيار فاصله4 فوت و هشت و نيم اينچ، مطابق فاصله ريل هاي انگلستان، براي اين استاندارد در نظر گرفته شد. اين اندازه در سال1864 بعنوان فاصله ريل هاي كل كشور تعيين و در سال1886 تحت عنوان استاندارد مربوطه ثبت شد.
در شروع قرن بيستم رشد شهرهاي جهان به سرعت گسترش يافت و تمايل روستاييان به مهاجرت به شهرها افزايش
افزايش يافت.با پيچيدگي ساختار شهرها، سازه هاي آنها نيز به همين ميزان پيچيده تر شد و در نتيجه نياز به تدوين استانداردهاي آنها براي ايمني محيط زيست حياتي شد. در سال1904آتش سوزي بزرگي در زير زمين شركت »جان - اي هرتس« در ايالت بالتيمور آمريكا بوقوع پيوست و به سرعت به كل ساختمان سرايت كرد. آتش سپس به ساختمان هاي مجاور سرايت كرد و تا80 بلوك ساختماني اطراف خود را به آتش كشيد. براي خاموش كردن آن از تمام نيروهاي ارتش و آتش نشاني شهرهاي نيويورك، فيلادلفيا و واشينگتن كمك گرفته شد. پس از رسيدن كمك ها، امكان اتصال پست هاي لوله آتش نشاني به شبكه آب رساني شهر به علت اختلاف اندازه ها ميسر نشد. آتش نشانان و مردم فقط نظارگر توسعه
آتش سوزي بودند و بيش از2400 بلوك ساختمان در مدت كمتر از30 ساعت سوخت و از بين رفت.
بعد از وقوع اين حادثه براي پيشگيري و اجتناب از وقوع مجدد چنين اتفاقي نياز به استاندارد نمودن وسايل تجهيزات آتش نشاني حياتي شد. تا آن زمان هر سازمان آتش نشاني در نقاط مختلف آمريكا داراي استانداردهاي خود بود. تا يك سال بعد،600 نوع تجهيزات بكار گرفته شده در واحدهاي آتش نشاني آمريكا استاندارد ملي شد و كليه لوازم قبلي با استانداردهاي جديد مطابقت داده شدند.
استاندارد چيست؟
استاندارد (Standard) در لغت به معني نظم و قاعده، قانون و مفاهيمي از اين قبيل است. اما معني آن در ارتباط با موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران كه مسئوليت قانوني تهيه و تدوين استانداردهاي ملي را بر عهده دارد، عبارتست از تعيين و تدوين ويژگي هاي لازم در توليد يك فراورده يا انجام يك خدمت.
علامت استاندارد ايران
واحدهاي داراي پروانه كاربرد علامت استاندارد ايران مجاز خواهند بود از علامت استاندارد ايران براي معرفي محصولات خود استفاده كنند. عدم رعايت ويژگي هاي استانداردهاي اجباري موجب پيگرد قانوني و ابطال پروانه كاربرد علامت استاندارد خواهد شد. كاربرد علامت استاندارد ايران نشانگر تعهد توليدكننده يا عرضه كننده محصول به رعايت ضوابط و موازين و استمرار انطباق مشخصات كالا با استانداردهاي ملي است. توليد، توزيع و فروش كالاهاي مشمول اجراي اجباري استاندارد با كيفيت پايين تر از استاندارد يا بدون علامت استاندارد ممنوع است.
استانداردهاي نادرست!
گسترش صنايع و ساختارهاي آنها هر روزه نياز به استاندارد نمودن آنها را ديكته مي كرد. سال ها گذشت تا استاندارد سيستم هاي اندازه گيري تدوين و كاربرد جهاني پيدا كرد. سيستم هاي اندازه گيري متريك جايگزين قبلي شد و در كل جهان مورد استفاده قرار گرفت. برخي از كشورها كه از پذيرش آن سرباز زدند، بعدها با مشكلات فروش كالاهاي خود به علت عدم انطباق آنها با ساير كالاها مواجه شدند. ساخت خودروها با فرمان سمت چپ و رانندگي در سمت راست
جاده ها را مي توان بعنوان يك نمونه استاندارد نادرست عنوان كرد. كشورهايي كه از اين استاندارد پيروي نكردند در حال حاضر با مشكلات عديده اي روبرو هستند.
تمامي تحولاتي كه در ارتباط با استاندارد كردن اتفاق افتاد، از يك سو و استاندارد سازي در صنعت و توليد از سوي ديگر توجه جوامع صنعتي را به خود مشغول داشت.
استاندارد سازي محصولات و توليدات صنعتي همزمان با استاندارد سازي ماشين آلات صنعتي آغاز شد و يكي از مهمترين آنها استاندارد سازي روانكارها بود كه چرخ هاي صنعت را به گردش در مي آورد. در حقيقت بدون كاربرد روانكارها انقلاب صنعتي نمي توانست اتفاق بيفتد. توليدكنندگان روانكار نيز با تاسيس سازمان هاي جهاني براي استاندارد نمودن محصولات خود اقدام نمودند. اين استانداردها شامل انواع روغن و گريس ها هستند.
با توجه به مواردي كه گفته شد، در اين گزارش پژوهشي، به طور خلاصه با سرگذشت استاندارد از ابتدا تاكنون آشنا خواهيم شد.
به گمان برخي از پژوهشگران استاندارد، از ابتداي تاريخ بشر وجود داشته و يكي از اولين استانداردهاي تدوين شده توسط انسان تقويم ايام سال است. تمدن هاي اوليه به حركت خورشيد، ماه و ستارگان در آسمان براي سنجش زمان مناسب كشت و برداشت محصولات وابسته بودند. آنها همچنين جشن هاي ملي خودرو را براساس مشاهدات سماوي بنانهادند. حدود20 هزار سال قبل در اروپا، مردان عصر يخبندان تلاش خود را براي رديابي تعداد روزها با روش هاي ابتدايي مانند علامت گذاري بر روي ديوارها، تكه هاي استخوان وياچوب انجام مي دادند، ولي با پيشرفت كشاورزي آنها نيازمند به يك روش مطمئن براي پيش بيني تغييرات فصول و آب و هوا بودند.
در حدود5 هزار سال قبل سومري هاي ساكن حاشيه دجله و فرات، تقويمي براي محاسبه فصول سال به وجود آورده بودند. كشاورزان سومري از تقويمي استفاده مي كردند كه در آن سال را براساس ماه هاي30 روزه، هر روز به12 پاره و هر پاره30 جزء تقسيم شده بود. گفته مي شود و در مصر باستان اولين تقويم سال با365 روز تدوين شده ايران نيز از پيشگامان تدوين تقويم بوده است. اشاره به سال4236 قبل از ميلاد در تقويم ساليانه آنها اولين تاريخ هاي نوشته شده در تمدن مدون بشر به شمار مي رود. اين تقويم براساس بالا آمدن ستاره شعراي يماني در هر365 روز سال بود. اين واقعه هر ساله بطور اتفاقي مقارن با حاصلخيز شدن زمينهاي كشاورزي توسط فعل و انفعالات رودخانه نيل بود كه منجر به برداشت محصولات بهتر در زمينهاي كشاورزي خانواده فراعنه و حكمرانان مي شد.
حاكمان و استاندارد
برخي از استاندارد ها توسط حكام و فرمانروايان تدوين مي شد. بطور مثال هانري اول پادشاه انگلستان در سال1120 ميلادي استاندارد اندازه گيري طول بنام »ال« (ell) را به وجود آورد كه فوق العاده عجيب و خودخواهانه بود. وي واحد طول را به اندازه طول بازوي خود تعيين كرد! برخي از استانداردها نيز بسته به نياز انسان و تطابق او با محيط زندگي تدوين و ساختار آنها بوجود آمد.
در شروع قرن19 و آغاز انقلاب صنعتي، يكي از پديده هاي مهم جابجايي كالا و خدمات در طول مسافت هاي طولاني بود. ساخت قطار و استفاده از آن به سرعت جاي خود را باز كرد و يكي از موارد مهم استاندارد نمودن فاصله ريل هاي آن بود. در ابتدا بعلت عدم رعايت چنين كاري، قطار مي بايستي در مكاني كه فاصله ريل با آن مطابقت نداشت محموله خود را تخليه و كالاي خود را مجدداً در قطار ديگري بار مي كرد. در طول جنگ هاي استقلال آمريكا ارتش متوجه مزاياي بسيار كاربرد قطار شد كه به آساني مي توانست سربازان و ادوات جنگي را به سرعت جابجا كند. از آن پس استاندارد كردن فاصله ريل هاي بسيار مهم تلقي شد. پس از بررسي هاي بسيار فاصله4 فوت و هشت و نيم اينچ، مطابق فاصله ريل هاي انگلستان، براي اين استاندارد در نظر گرفته شد. اين اندازه در سال1864 بعنوان فاصله ريل هاي كل كشور تعيين و در سال1886 تحت عنوان استاندارد مربوطه ثبت شد.
در شروع قرن بيستم رشد شهرهاي جهان به سرعت گسترش يافت و تمايل روستاييان به مهاجرت به شهرها افزايش
افزايش يافت.با پيچيدگي ساختار شهرها، سازه هاي آنها نيز به همين ميزان پيچيده تر شد و در نتيجه نياز به تدوين استانداردهاي آنها براي ايمني محيط زيست حياتي شد. در سال1904آتش سوزي بزرگي در زير زمين شركت »جان - اي هرتس« در ايالت بالتيمور آمريكا بوقوع پيوست و به سرعت به كل ساختمان سرايت كرد. آتش سپس به ساختمان هاي مجاور سرايت كرد و تا80 بلوك ساختماني اطراف خود را به آتش كشيد. براي خاموش كردن آن از تمام نيروهاي ارتش و آتش نشاني شهرهاي نيويورك، فيلادلفيا و واشينگتن كمك گرفته شد. پس از رسيدن كمك ها، امكان اتصال پست هاي لوله آتش نشاني به شبكه آب رساني شهر به علت اختلاف اندازه ها ميسر نشد. آتش نشانان و مردم فقط نظارگر توسعه
آتش سوزي بودند و بيش از2400 بلوك ساختمان در مدت كمتر از30 ساعت سوخت و از بين رفت.
بعد از وقوع اين حادثه براي پيشگيري و اجتناب از وقوع مجدد چنين اتفاقي نياز به استاندارد نمودن وسايل تجهيزات آتش نشاني حياتي شد. تا آن زمان هر سازمان آتش نشاني در نقاط مختلف آمريكا داراي استانداردهاي خود بود. تا يك سال بعد،600 نوع تجهيزات بكار گرفته شده در واحدهاي آتش نشاني آمريكا استاندارد ملي شد و كليه لوازم قبلي با استانداردهاي جديد مطابقت داده شدند.
استاندارد چيست؟
استاندارد (Standard) در لغت به معني نظم و قاعده، قانون و مفاهيمي از اين قبيل است. اما معني آن در ارتباط با موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران كه مسئوليت قانوني تهيه و تدوين استانداردهاي ملي را بر عهده دارد، عبارتست از تعيين و تدوين ويژگي هاي لازم در توليد يك فراورده يا انجام يك خدمت.
علامت استاندارد ايران
واحدهاي داراي پروانه كاربرد علامت استاندارد ايران مجاز خواهند بود از علامت استاندارد ايران براي معرفي محصولات خود استفاده كنند. عدم رعايت ويژگي هاي استانداردهاي اجباري موجب پيگرد قانوني و ابطال پروانه كاربرد علامت استاندارد خواهد شد. كاربرد علامت استاندارد ايران نشانگر تعهد توليدكننده يا عرضه كننده محصول به رعايت ضوابط و موازين و استمرار انطباق مشخصات كالا با استانداردهاي ملي است. توليد، توزيع و فروش كالاهاي مشمول اجراي اجباري استاندارد با كيفيت پايين تر از استاندارد يا بدون علامت استاندارد ممنوع است.
استانداردهاي نادرست!
گسترش صنايع و ساختارهاي آنها هر روزه نياز به استاندارد نمودن آنها را ديكته مي كرد. سال ها گذشت تا استاندارد سيستم هاي اندازه گيري تدوين و كاربرد جهاني پيدا كرد. سيستم هاي اندازه گيري متريك جايگزين قبلي شد و در كل جهان مورد استفاده قرار گرفت. برخي از كشورها كه از پذيرش آن سرباز زدند، بعدها با مشكلات فروش كالاهاي خود به علت عدم انطباق آنها با ساير كالاها مواجه شدند. ساخت خودروها با فرمان سمت چپ و رانندگي در سمت راست
جاده ها را مي توان بعنوان يك نمونه استاندارد نادرست عنوان كرد. كشورهايي كه از اين استاندارد پيروي نكردند در حال حاضر با مشكلات عديده اي روبرو هستند.
تمامي تحولاتي كه در ارتباط با استاندارد كردن اتفاق افتاد، از يك سو و استاندارد سازي در صنعت و توليد از سوي ديگر توجه جوامع صنعتي را به خود مشغول داشت.
استاندارد سازي محصولات و توليدات صنعتي همزمان با استاندارد سازي ماشين آلات صنعتي آغاز شد و يكي از مهمترين آنها استاندارد سازي روانكارها بود كه چرخ هاي صنعت را به گردش در مي آورد. در حقيقت بدون كاربرد روانكارها انقلاب صنعتي نمي توانست اتفاق بيفتد. توليدكنندگان روانكار نيز با تاسيس سازمان هاي جهاني براي استاندارد نمودن محصولات خود اقدام نمودند. اين استانداردها شامل انواع روغن و گريس ها هستند.
