مراقبت از پوست یکی از مواردی است که افراد به آن زیاد اهمیت می دهند و در زیبایی صورت تاثیر فراوان دارد.جوشها و خالهای گوشتی و لکه هایی که در صورت ظاهر می شوند، نیاز به مراقبت دارند. به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، پوست انسان بافتی زنده است و همانند دیگر ارگان های زنده بدن برای حفظ حیات و سلامت خود نیاز به مواد غذایی و اکسیژن دارد.
اصولاً ویتامینه کردن پوست از سطح خارجی آن به هیچ وجه از نظر علمی صحت ندارد و ویتامینی که به صورت موضعی بر پوست مالیده شود فایده ای بیشتر از آن چه کرم خود به تنهایی به پوست می بخشد، ندارد
به عبارت دیگر نرم و لطیف شدن پوست پس از مصرف کم مرطوب کننده حاوی ویتامین های متعدد ناشی از وجود ویتامین های موجود در آن نیست، بلکه به دلیل مواد دیگری است که با افزایش میزان آب موجود در لایه شاخی (سطحی ترین لایه پوست) و جلوگیری از تبخیر آب سطح پوست، باعث نرم شدن پوست می شوند و این موضوع ربطی به تغذیه شدن پوست یا ویتامینه شدن آن از سطح خارجی ندارد.بنابراین شکی نیست که داشتن تغذیه صحیح، مناسب وکافی برای حفظ طراوت و شادابی پوست ضروری است و هرگونه نقصی در این نظام غذا رسانی وجود داشته باشد، بر روی پوست اثر می گذارد و باعث خراب شدن پوست می شود.کمبود مواد غذایی همیشه به دلیل فقر مواد غذایی نیست و گاهی اوقات بیماری هایی باعث عدم هضم و جذب غذا و سوخت و ساز صحیح آن در اعضایی نظیر کبد می شوند، یا اشکالاتی که در عروق تغذیه کننده آن به وجود می آید، می توانند این مشکل را ایجاد کنند.
● انواع پوست
ساختمان اصلی پوست از شخصی به شخص دیگر تفاوت نمیکند اما عملکرد فیزیولوژیکی پوست در افراد مختلف متفاوت است و از این لحاظ پوست به انواع گوناگون تقسیم میشود.
اولین و مهمترین قدم در انجام زیبا درمانی صورت، شناخت صحیح نوع پوست است. این مسئله باید در شروع هر نوع درمانی انجام شود. یک کارشناس زیبائی باید فرآوردههای پوستی مناسب و درمانهای صورت را برحسب نوع پوست مشتری انتخاب نماید. به این نوع ارزیابی آنالیز، پوست گفته میشود.
● انواع اصلی پوست
۱) پوست معمولی
به این پوست، متعادل نیز گفته میشود زیرا در حد وسط است نه خیلی خشک است نه خیلی چرب. از آنجا که این نوع پوست در بچهها دیده میشود و معمولاً هم مشکلی ایجاد نمیکند زیاد به آن توجه نمیشود. همین نادیده گرفتن باعث میشود که بهتدریج پوست خشک شود به ویژه در جاهائی مثل اطراف چشم و گونهها که پوست نازکی دارد.
پوست معمولی در افراد بزرگسال بسیار نادر است. ویژگیهای چنین پوستی عبارتند از:
▪ منافذ پوست کوچک یا متوسط است
▪ بافت پوست نه خیلی ضخیم و نه بسیار نازک است.
▪ رنگ پوست شاداب است. (به خاطر جریان خون خوبی که دارد)
▪ انعطافپذیری پوست خوب است.
▪ هنگام لمس کردن، پوست قوام سفتی دارد.
▪ پوست معمولاً بدون عیب و نقص است.
۲) پوست خشک
پوست خشک فاقد چربی یا رطوبت و یا هر دو است. از آنجا که چربی نمیگذارد رطوبت پوست به راحتی از دست برود، پوستی که چربی کافی نداشته باشد خیلی زود خشک میشود. ویژگیهای پوست خشک عبارتند از:
▪ منفذ پوست، کوچک و تنگ است
▪ رطوبت پوست کافی نیست
▪ بافت پوست زبر و نازک است و پوستههائی در سطح آن به چشم میخورد.
▪ پوست مستعد ابتلا به حساسیت است. (مویرگهای گشاد و شکسته معمولاً همراه این پوست وجود دارد)
▪ پیری زودرس شایع است در نتیجه چروکهای پوستی به ویژه اطراف چشم، دهان و روی گردن پدیدار میشود.
▪ رنگ پوست یکدست نیست و ضایعاتی مثل کک و مک معمولاً وجود دارد.
▪ دانههای سفیدی به نام میلیا اغلب اطراف چشم و گونهها وجود دارد.
۳) پوست چرب
در افرادی که پوست چرب دارند فعالیت غدد سباسه پوست در حوالی بلوغ بسیار زیاد میشود که این مسئله به علت ترشح هورمونهای مردانه در این زمان است. افزایش تولید چربی اغلب باعث پیدایش مشکلات متعدد برای پوست میشود.
ویژگیهای پوست چرب:
▪ منافذ پوست گشاد هستند
▪ رطوبت پوست در سطح بالائی است
▪ پوست زمخت و ضخیم است
▪ رنگ پوست زرد است و علت آن تولید بیش از حد چربی است. سلولهای مرده پوست در داخل سبوم گیر میافتند و جریان خون و لنف در پوست به کندی صورت میگیرد.
▪ قوام پوست خوب است و این به خاطر اثر محافظت کنندگی چربی است.
▪ سطح پوست براق است زیرا مقدار زیادی چربی روی آن وجود دارد.
▪ ممکن است رنگ پوست یکدست نباشد و دارای لکههائی باشد.
▪ ضایعات پوستی خاص ممکن است وجود داشته باشد مثل، کمودون، پوسچول، پاپول، میلیا و یا کیستهای سبابه.
۴) پوست مختلط
پوست مختلط یعنی پوستی که بخشی از آن چرب و بخشی خشک است. قسمت چرب معمولاً چانه، بینی و پیشانی است که به آن ناحیه T میگویند. قسمت بالای گونهها هم ممکن است تا حدودی چرب باشد ولی بقیه صورت و ناحیه گردن خشک است. پوست مختلط شایعترین نوع پوست و دارای ویژگیهای زیر است.
▪ منافذ پوست در ناحیه T گشاد در حالیکه در ناحیه گونه کوچک یا متوسط است.
▪ رطوبت پوست در ناحیه چرب بالا ولی در نواحی خشک، خوب نیست.
▪ پوست در ناحیه چرب، زرد رنگ و در ناحیه خشک، گلگون است.
▪ پوست در ناحیه چرب، سفت ولی در ناحیه خشک شل است.
▪ معمولاً لکههای پوستی وجود دارد که بهصورت کک و مک و خالهای سطح قهوهای دیده میشود.
▪ ضایعات پوستی نظیر پوسچول و کمودون معمولاً در ناحیه T وجود دارد.
▪ دانههای میلیا و رگهای گشاد و شکسته ممکن است در قسمت خشک پوست معمولاً روی گونه و نزدیک چشم مشاهده شود.
علاوه بر طبقهبندی بالا پوست ممکن است دارای ویژگیهای زیر نیز باشد.
حساس باشد، بیآب باشد، متورم باشد.
۵) پوست حساس
پوست حساس معمولاً همراه پوست خشک است اما نه همیشه. طوری که هر کدام از نوع پوستها میتواند حساس باشد. ویژگیهای پوست حساس چنین است:
▪ رنگ پوست ممکن است تند باشد
▪ معمولاً روی گونهها رگهای ظریف قرمز، نمایان است
▪ در لمس پوست، گرم است
▪ پوستههای سطحی روی پوست وجود دارد
▪ پس از شستوشو و تمیز کردن اگر فشار وارد شده باشد پوست گلگون میشود
۶) پوست آلرژیک
در این نوع پوست در تماس با مواد شیمیائیزا برخی از مواد آرایشی دچار حساسیت میشود. ماده آلرژیزا در پوست التهاب ایجاد میکند و ممکن است به عملکرد محافظتی پوست آسیب برساند. تماس پوست با مواد آلرژیزا بهخصوص اگر تکرار شود ممکن است باعث بیماریهای پوستی مثل اگزما شود
۷) پوست بیآب
منظور از پوست بیآب پوستی است که آب خود را از دست داده باشد. این وضعیت ممکن است برای هر نوع پوستی اتفاق بیفتد ولی بیش از همه برای پوست خشک و یا مختلط به وجود میآید. گاهی این مشکل مربوط میشود به وضعیت سلامت عمومی افراد.
بهطور مثال اگر فردی دچار بیماری شده باشد ممکن است در اثر تعریق زیاد دچار کم آبی پوست شود. برخی از داروهای خوراکی نیز میتوانند باعث کم آبی پوست شوند همانطور که رژیمهای غذائی خیلی سخت نیز میتوانند پوست را بیآب کنند. در خیلی افراد خشکی پوست به علت قرار گرفتن در محیط خشک و بدون رطوبت است و برخی نیز به علت اینکه از دستگاههای تهویه هوا در محیط زندگی یا کار استفاده میکنند دچار کم آبی پوست میشوند. شما باید سعی کنید علت را کشف کنید و نسبت به درمان صحیح و توصیههای لازم اقدام نمائید. ویژگیهای پوست بدون آب:
▪ پوست، حالتی شبیه پوست نازک پرتقال دارد که در اثر عدم وجود رطوبت به وجود میآید.
▪ پوستههای سطحی روی پوست وجود دارد.
▪ چروکهای ظریف و سطحی روی پوست نمایان میشود.
▪ رگهای قرمز ظریف روی پوست مشخص میشود.
۸) پوست مرطوب
پوست مرطوب، خیس به نظر میرسد که این به علت تعریق بیش از حد است. یک کارشناس زیبائی نمیتواند این مشکل را اصلاح کند چراکه اغلب در اثر برخی از اختلالات فیزیولوژیکی داخل مثل عدم تعادل هورمونی یا متابولیک به وجود میآید.
او باید از تمیز کننده سبک استفاده کند و از فرآوردههای تونیک که مقدار زیادی الکل دارند اجتناب کند چراکه میتواند پوست را تحریک نماید و موجب افزایش تعریق و حساسیت پوست گردد. چنین شخصی باید از مصرف غذاهای تند بپرهیزد و بداند که مصرف الکل و یا نوشیدنیهای داغ باعث گشاد شدن عروق پوست و در نتیجه افزایش دمای آن میشود.
۹) پوست متورم
پوست متورم، پفآلود به نظر میرسد این بدان خاطر است که مقدار زیادی آب در آن جمع شده است. این مسئله ممکن است در اثر بیماریهای داخلی و یا مصرف برخی از داروها ایجاد شود. آب و هوای خیلی داغ میتواند بهطور گذرا باعث تورم پوست شود. همانطور که آسیب موضعی به بافتها میتواند تورم آن را ایجاد کند.
کاهش جریان خون و لنف میتواند پوست پفآلود به وجود آورد. این مسئله بیشتر در اطراف چشم مشهود است. باقی ماندن و حبس شدن آب بافتی در پوست صورت میتواند نتیجه رژیم غذائی غلط باشد مثلاً در اثر مصرف زیاد نمک، نوشیدن بیش از حد الکل، چای یا قهوه در مواردی که پوست دچار ادم و تورم باشد، همیشه باید با اجازه از پزشک معالج اقدام به دستکاری پوست نماید.
وظایف پوست بدن
▪ روان سالم در بدن و روح سالم
پوست قدیمی ترین (از لحاظ جنین شناسی) و حساس ترین عضو بدن ما است. پوست اولین راه ارتباط با محیط و موثرترین محافظ خارجی می باشد. می توان پوست را قسمت خارجی سیستم عصبی فرض کرد. در واقع پوست دستگاه عصبی خارجی ما است،عضوی که اولین واکنش ها را نسبت به محیط نشان می دهد و ارتباط تنگاتنگی با سیستم اعصاب مرکزی دارد.
ساختمان پوست در حال تجدید مداوم است و این فعالیت توسط سلول های لایه های عمقی آن تامین می شود. هر چهار ساعت یا حدود همین زمان پوست دولایه جدید تشکیل می دهد. سلول های پوست و روده می توانند صدها و هزاران بار ضمن زندگی یک فرد تقسیم شوند. سلول های پوست بیش از یک میلیون بار در ساعت ریزش می کنند.
روی پوست به عنوان یک تصویر فرضی تجربیات کل زندگی منعکس می گردد، فراز و نشیب های احساسی، تاسف های عمیق و…..
نرمی، صاف وصیقلی بودن پوست زودگذر است ، پوست به مرور زمان باافزایش سن متحمل چین و چروک ها، شیارهای عمیق و افتادگی می شود که نتیجه سال ها آسیب است. پوست حتی با تماس های عاطفی دچار ضربات خفیف می شود.
پوست وسیع ترین عضو بدن است. این عضو در یک مرد بزرگسال ۵۷۹ سانتی متر مربع مساحت دارد و دوازده درصد کل بدن را تشکیل می دهد(۳.۳۶۲ کیلوگرم) و شامل ۵ میلیون سلول حسی است.
زمینه فعالیت پوست، ساخت پایه ای برای سلول های حسی است که مهمترین جزء آن حس لامسه می باشد.
پوست یک تنظیم کننده،تحلیل کننده و منبع اطلاعاتی محسوب می شود، عامل احساس می باشد و سدی برای بدن در مقابل باکتری های خارجی است. همچنین منشاء هورمون های لازم برای تمایز سلول های دفاعی بدن بوده و لایه های پایینی را از صدمات مکانیکی و تابشی محافظت می کند.
پوست سدی در برابر مواد سمی و میکروب های خارجی است، نقش اساسی در تنظیم فشار و جریان خون دارد، در ترمیم و بازسازی خود نقش دارد و کراتین می سازد. پوست عضوی است که مواد سمی و سایر موادی را که در محصولات دفعی بدن ترشح می شود جذب می کند.
پوست تنظیم کننده حرارت است، عضوی است که در متابلویسم وذخیره چربی دخیل می باشد، پوست متابولیسم آب و نمک را با تعریق تنظیم می کندو نیز ذخیره کننده غذا و آب است.
عضو تنفسی است و تسهیل کننده مسیر دو طرفه عبور برخی گازها می باشد، سنتز کننده تعدادی از ترکیبات مهم شامل مواد ضد راشیتیسمی است و (ویتامین D ) . سدی اسیدی در مقابل بسیاری از باکتری ها می سازد، سدی که از غدد سبابه ترشح می شود .پوست مو را نرم کرده بدن را علیه باران و سرما عایق بندی می کند و احتمالاً در کشتن باکتری ها کمک دهنده می باشد.
در پایان اینکه عضوی است که خود به پاکیزگی خود اقدام می کند.
●چند نکته آموزشی
همیشه پیشگیری راحتر از درمان است، با علم به این مساله بسیاری از افراد، مسوول ارائه خدمات بهداشتی و مراقبت های اولیه برای حفظ سلامت جامعه و معتقد به پیشگیری و تشخیص زود هنگام بیماری ها هستند. به عنوان مثال یکی از سندرم ها در زنانی که به طور مرتب عادت ماهانه می شوند سندرم شوک توکسیک (ISS) است. شروع توکسیک قاعدگی، مشخصاً از روز سوم یا چهارم خونریزی قاعدگی است و یکی از اولین علایم آن تب بالاست. عامل عمده ای که باعث تشدید این بیماری می شود استفاده از تامپون به جای نوار بهداشتی است. وجود منیزیم داخل تامپون رابطه نزدیکی با توکسیک دارد و این موضوع نشان می دهد که استافیلوکوک طلایی مولد توکسین برای رشد خود نیاز به منیزیم دارد. بنابراین ویژگی های لازم برای هر نوار بهداشتی عبارتند از:
▪مناسب بودن ابعاد نوار بهداشتی با وزن و حجم بدن
▪نرمی و لطافت لایه خارجی
▪مشخص نبودن هنگام مصرف
▪حفظ شکل اولیه نوار بهداشتی در طول مصرف
▪حرکت نداشتن
▪جلوگیری از انتشار بوی نامطبوع
▪همچنین لازم است نکاتی بهداشتی در این موردبدانید
●بهداشت استحمام
▪ازحمام خصوصی استفاده کنید.
▪وسایل حمام شما باید اختصاصی باشد و فرد دیگری از آن استفاده نکند.
▪کف حمام ننشینید و ایستاده حمام کنید.
▪موهای زاید ناحیه تناسلی رااز بین ببرید.
▪پس از استحمام وسایل حمام خود را در آفتاب خشک کنید.
●بهداشت زمان قاعدگی
▪شست و شوی ناحیه تناسلی بعد از رفع اجابت مزاج ضروری است.
▪استحمام در این دوران نه تنها مشکلی ایجاد نمی کند بلکه گاهی به طور چشمگیری درد قاعدگی را تسکین می دهد .
▪بهتر است در حین قاعدگی از دوش آب سرد کمتر استفاده شود.
▪بعد از هر بار دستشویی رفتن نوار را تعویض کنید زیرا تعویض به موقع نوار از بروز عفونت و ایجاد بوی بد جلوگیری می کند.
▪هنگام داشتن درد قاعدگی بیشتر استراحت کنید همچنین از حوله آب گرم و داروهای مسکن در صورت نیاز استفاده کنید.
▪از نوارهای بهداشتی در این دوران استفاده کنید و مطمئن باشید که این وسایل استاندارد باشند.
▪حداکثر زمان استفاده از یک پد نوار بهداشتی حدود ۶ ساعت می باشد.
●بهداشت لباس زیر
لباس زیر خود را از جنس نخ یا کتان انتخاب کنید و آن را روزانه تعویض و با آب گرم و صابون بشویید و سپس آن را اطو کرده و یا در آفتاب بگذارید.
از پوشیدن لباس زیر تنگ و چسبان اجتناب کنید زیرا لباس تنگ باعث می شود که تهویه به خوبی صورت نگیرد و درنتیجه احتمال عفونت زیاد می شود.
بهداشت روزانه پوست
ابتدا نوع و بیماری های پوست باید مورد شناسایی قرار گیرد .
پوست از نطر نوع به چهار دسته طبقه بندی می شود که عبارتند از : معمولی ، خشک ، چرب ، مختلط .
●تشخیص نوع پوست
انواع پوست سالم عبارتند از : معمولی ، خشک ، چرب ، مختلط .
▪پوست معمولی : آثاری از آکنه ( جوش ) ، کمدون سر سیاه یا سر سفید ، چروک های ریز ( دور لب ، دور چشم ، روی پیشانی و … ) روی این نوع پوست دیده نمی شود . شخص احساس خشکی و کشیدگی در پوست خود ندارد .
▪پوست خشک : چروک های ریز ( دور لب ، دور چشم ، روی پیشانی و … ) و پوسته پوسته شدن ( روزاسه ) از علائم پوست خشک است . شخص بعد از شستشوی صورت و دست احساس خشکی و کشیدگی در پوست خود دارد .
▪پوست چرب : آکنه ( جوش ) ، کمدون سر سیاه یا سر سفید ، براقیت ( بواسطهٔ وجود چربی زیاد ) از نشانه های پوست چرب است .
▪پوست مختلط : در ناحیه پشت لب ، بینی و وسط پیشانی ( T zone ) پوست چرب بوده و در نواحی دیگر خشک یا معمولی است .
اگر پوست بیمار بود ابتدا بایستی مورد درمان قرار گرفته سپس جهت بهبود طاهری آن اقدام نمود . ( بیماری های شایع : آکنه یا همان جوش ، کمدون سر سیاه یا سر سفید ، روزاسه که به پوسته پوسته شدن معروف است ، قارچ و … )
محصولات آرایشی و بهداشتی حتما” بایستی مناسب با نوع پوست انتخاب شود .
●مراقبت های روزانه برای هر نوع پوست عبارتند از : پاک کننده ، کرم مرطوب کننده ، کرم ضد آفتاب ، کرم لایه بردار ، کرم دور چشم .
▪ پاک کننده : هرروز صبح و هر شب قبل از خواب بایستی صورت شسته شده و آلودگی ها از روی آن پاک شود. پاک کننده حتما” بایستی مناسب صورت و نوع پوست باشد . پاک کننده می تواند شیر پاک کن ، ژل مخصوص شستشوی صورت ،صابون پن و یا تونیک ( تونر) مخصوص پاک کننده صورت باشد .
▪کرم مرطوب کننده : صبح ها و شب ها پس از شستشوی صورت باید رطوبت کافی به پوست توسط کرم های مرطوب کننده رسیده شود . این کرم ها هم باید متناسب با نوع پوست انتخاب گردند .
▪ضد آفتاب : کرم ضد آفتاب باید ۲۰ دقیقه قبل از در معرض آفتاب قرار گرفتن زده شود و اگر کسی دائما” در تماس با آفتاب باشد بایستی هر ۳ ساعت یکبار تکرار نماید . کرم ضد آفتاب هم باید به نسبت نوع پوست انتخاب گردد . SPF۳۰ استاندارد بوده و برای پوست های سالم توصیه می شود . ( بجز ناحیه دور چشم )
▪کرم لایه بردار : برداشتن لایه های مرده پوست از روی صورت یکی از الزامات است تا پوست تنفس بهتر و ظاهری سالمتر داشته باشد . عمل لایه برداری از بازشدن منافذ ( که در اثر ضخیم شدگی پوست ایجاد می شود )ایجاد چروک و افتادگی و خشکی پوست جلوگیری می کند . این کرم را می توان شب ها به جای مرطوب کننده بعد از شستشوی صورت بکار برد . ( بجز ناحیه دور چشم ) کرم های حاوی اسید های میوه ( آلفا فروت اسید ) AHA و PHA به کرم های لایه بردار معروفند . لایه بردارها را باید از غلظت کم شروع و به تدریج بر غلظت آن افزود . از ۸ تا ۱۰ در صد شروع و به ۱۵ تا ۱۸ درصد رساند .
▪کرم دور چشم : بر اثر افزایش سن سه مشکل عمده برای ناحیه دور چشم بوجود می آید . چروک، پف وتیرگی . کرم های دور چشم بوسیله باز کردن عروق دورچشم جریان خون را در آن ناحیه افزایش داده و باعث کاهش مشکلات دور چشم می شوند . که عموما” بعد از ۲۵ سالگی توصیه می شوند . ( صبح ها و شب ها پس از شستشو )
برای سنین بالای ۳۰ مراقبت های تکمیلی پیشنهاد می شود .
از جمله : هیدراتاسیون ( آبرسانی ) ، پاکسازی ( دزَن ) ، لایه برداری قوی ( میکرو درم ابریژن یا پیلینگ ) ، ماسک های مخصوص بالا کشیدن پوست ( لیفتینگ ) ، سفت کردن پوست ( فرمینگ ) ، روشن سازی ( کرم های کنترل کننده فعالیت ملانوسیت ها ) و ….
▪Scrub : کرم های پاک کننده عمقی و لایه بردار همراه با دانه های ریز سایشی هستند . از این کرم ها در خانه بصورت هفته ای یک یا دوبار می توان استفاده نمود و باید متناسب با نوع پوست انتخاب گردند . اما بیشتر برای پوست های چرب و معمولی متمایل به چرب توصیه می شود لازم به ذکر است که بلا فاصله بعد از عمل اسکراب به علت آنکه پوست دچار خشکی می شود حتما” باید از کرم مرطوب کننده استفاده نمود . ( صورت را آب زده و کمی از کرم را مثل صابون روی صورت ماساژ داده _ بجز دور چشم _ سپس آبکشی می کنیم . )
●تذکر : هر گونه پوستی در فصل زمستان خشک تر بوده و به مرطوب کننده بیشتری نیاز دارد
برای درخشنده کردن پوست
▪ ماسک صورت ساخته شده از سفیده تخم مرغ و عسل به ملایمت تیرگی پوست شما را برطرف خواهد کرد.
▪ جو و عسل، ماست و بادام زمینی را با هم ترکیب کنید و آنرا روی پوست خود بمالید، ۵ دقیقه نگه دارید و بعد با آب ولرم بشویید.
▪ خیار یک پاک کننده طبیعی است. آب خیار را با شیر مخلوط کرده و به جای شیر پاک کن از آن استفاده کنید.
▪ ۳/۱ فنجان نارگیل، سه قاشق چایخوری خامه، ۳/۱ فنجان انبه رسیده، ۴/۱ فنجان عسل و سه قاشق چایخوری پودر جو را با هم ترکیب کنید و روی پوست خود بمالید. پس از ۱۰ دقیقه پوستتان را با آب گرم بشویید. این ترکیب برای پوست های چرب بسیار عالی عمل می کند.
▪ برای پوست های چرب، می توانید از ترکیبی از انگور، لیمو، و سفیده تخم مرغ استفاده کنید. ۲۰ دقیقه آنرا روی پوستتان نگاه دارید و بعد با آب گرم شستشو دهید. لیمو نوعی پاک کننده طبیعی به شمار می رود، انگور پوستتان را نرم میکند و سفیده تخم مرغ هم آنرا سفت می کند. اگر پوستتان احساس خارش کرد نگران نشوید.
▪ یک عدد لیمو را بریده و آنرا روی پوستتان بمالید. ۲۰ دقیقه نگه دارید و بعد با آب سرد شستشو دهید. اینکار پوستتان را شاداب می کند. البته اگر پوستتان از نوع خشک است از انجام آن خودداری کنید.
▪ عسل، لیمو و روغن گیاهی را با هم مخلوط کنید. این ترکیب مرطوب کننده ای عالی برای پوست های خشک به حساب می آید. این ماسک را ۱۰ دقیقه روی پوستتان نگه دارید.
▪ ترکیبی از عسل و شیر را روی پوست صورتتان بمالید. اینکار باعث درخشنده شدن پوستتان خواهد شد.
یک قطعه کدو تنبل را با زرده تخم مرغ و شیر مخلوط کنید و برای درخشنده شدن پوستتان آنرا ۳۰ دقیقه روی پوستتان نگه دارید.
▪ نصف فنجان عسل را به آب حمامتان اضافه کنید تا پوستتان نرم و صاف شود.
▪ برای نرم شدن پوست کمی برگ نعناع را با بادام مخلوط کنید. آنرا با آب گرم ترکیب کرده و به همه جای بدنتان بمالید. تا موقع خشک شدن آن را روی پوستتان نگه دارید و بعد با آب گرم بشویید.
▪ تر کردن پوست با آبدوغ به مدت ۱۵ دقیقه چربی پوستتان را بدون اینکه آنرا کاملاً خشک کند، می گیرد.
مالیدن آب هویج روی پوست به صورت روزانه لکه های پوست را برطرف خواهد کرد.
▪ برای رفع تیرگی پوست زیربغل و گردن، آبلیمو را با آب خیار و کمی زردچوبه مخلوط کرده و به مدت ۲۰ دقیقه روی پوستتان نگه دارید.
▪ برای از بین بردن موهای صورت کمی از مخلوط سفیده تخم مرغ و شکر و پودر ذرت را روی آن بمالید. زمانیکه خشک شد، به ملایمت آن را از روی صورت کنده و اینکار را سه الی چهار مرتبه در هفته تکرار کنید.
مالیدن تکه های سیب بر روی پوست های مرطوب درخشندگی آنرا کنترل می کند.
▪ برای پوست های نرم، روزانه یک عدد موز رسیده له شده را برای ۲۰ دقیقه روی پوستتان بمالید.
مالیدن مرتب آب گل کلم روی زگیل، باعث افتادن آن می شود.
▪ برای پوست های حساس از این ماسک طبیعی استفاده کنید. پودر پوست پرتقال خشک شده را با شیر مخلوط کنید و این ترکیب را به مدت ۲۵ دقیقه روی صورتتان نگاه دارید و بعد شستشو دهید.
▪ مخلوطی از آب گوجه فرنگی را با عسل روی پوست صورت و گردن خود بمالید و بعد از ۱۵ دقیقه شستشو دهید.
▪ دو قاشق چایخوری آب گوجه فرنگی را با ۴ قاشق چایخوری کشک مخلوط کرده و آنرا روی پوستتان بمالید.
▪ کمی مخمر را با ۲ قاشق چایخوری آب کلم مخلوط کرده و روی پوستتان بمالید.
▪ یک قاشق غذاخوری پودر جو را با نصف قاشق چایخوری آب لیمو و یک قاشق چایخوری عسل مخلوط کنید. آنرا روی پوستتان مالیده و بعد از ۲۰ دقیقه بشویید.
▪ آب آناناس را با آب هویج مخلوط کرده و روی پوست صورتتان بمالید و بعد از ۱۵ دقیقه شستشو دهید.
▪ سرکه را با گلاب مخلوط کنید و روی پوستتان بمالید.
▪ کشک و آب خیار را مخلوط کرده و روی پوستتان بمالید.
▪ مخلوطی از آب نارگیل و آب آناناس را روی پوستتان بمالید.
▪ با ½ قاشق چایخوری پودر شیر، ۴/۱ قاشق چایخوری سفیده تخم مرغ و ½ قاشق چایخوری آبلیمو ماسکی بسازید و روی پوستتان بمالید.
▪ برای پوست های خشک، با زرده تخم مرغ، روغن زیتون و آبلیمو ماسک بسازید و آنرا روی پوست صورت و گردن خود بمالید و بعد از ۱۰ دقیقه آنرا بشویید.
▪ برای پوست های چرب، ترکیبی از جو دوسر و سفیده تخم مرغ را روی صورت و گردن خود بمالید.
ترکیبی از زردچوبه خام را با خامه شیر روی پوست صورت بمالید و بعد از ۲۰ دقیقه آن را بشویید. این ترکیب پوستتان را نرم و لطیف خواهد کرد.
▪ از ترکیبی از عسل، خامه شیر و روغن زیتون بعنوان ماسک صورت استفاده کنید.
ترکیبی از شنبلیله را با شیر روی پوست صورتتان بمالید و بگذارید خشک شود. بعد آنرا با آب ولرم شستشو دهید.
▪ با چوب صندل قرمز ماسک بسازید و برای درخشنده شدن پوست آنرا هر روی روی صورتتان بمالید.
برای نرم شدن پوست ترکیبی از چوب صندل قرمز را با شیر نارگیل روی پوستتان بمالید.
● برای از بین بردن لکه های سیاه پوست
▪ با ½ قاشق چایخوری آبلیمو و گلیسرین ترکیبی بسازید و آن را روی لکه ها بمالید.
▪ ترکیب حاوی پودر زردچوبه و برگ های کاری را روی صورت مالیده و بعد از ۱۵ دقیقه شستشو دهید.
برگ های خرد شده و ساییده شده ریحان را با نعناع مخلوط کنید (۱۰۰ گرم از هر کدام)، کمی پودر زردچوبه و گلاب به آن اضافه کنید و ترکیب حاصل را روی لکه های پوست بمالید.
▪ یک نان چاپاتی را شب درشیر خیس کنید. بعد آن را روی لکه های پوست بمالید. اینکار را چند روز تکرار کنید.
▪ ماسکی از زعفران و کمی عسل بسازید و برای از بین بردن لکه های سیاه آنرا روی پوست بمالید.
▪ برای از بین بردن لکه های پوست مخلوطی از پودر چوب صندل را با گلاب و گلیسرین روی پوست مالیده و بعد از چند دقیقه با آب سرد بشویید.
● برای از بین بردن جوش های پوستی
▪ مخلوطی از برگ نعناع خرد شده و جو دوسر می تواند جوش های پوستی را کاهش دهد. این مخلوط را ۲۰ دقیقه روی پوست نگه داشته و بعد با آب گرم شستشو دهید.
کمی کشک را با زردچوبه و دو قطره روغن مخلوط کنید و آن را هر روز روی پوستتان بمالید تا جوش هایتان برطرف شوند.
▪ با چوب صندل و زردچوبه ماسکی درست کرده و آنرا روی پوست بمالید.
● توضیحی در رابطه با انواع پوست
پوست ها بسته به ترشحات طبیعی و مرطوب کنندگی خود به ۴ دسته تقسیم می شوند :
▪ پوســت چــرب : این نوع پوست در بین نوجـوانان و جــوانان شـایع است. در این نوع پوست ترشحات غــدد چــربی زیاد می باشد. افزایش ترشحات غـدد چربی به ارث و فعالیت هورمون های جنسی مربوط می شود.
▪ پوســـت خشــک : در افراد با سنین بالاتر، این نوع پوست شایع است. به دلیل کاهش ترشحات چربی و عدم فعالیت مرطوب کننده طبیعی پوست ، این حالت از پوست دیده می شود.
▪ پوسـت طبیعی و نرمال : ترشحات چربی و فعالیت مرطوب کننده پوست در حد طبیعی است.
▪ پوســت مخلوط : ترشحات چربی و مرطوب کنندگی در ناحیه ای از پوست با ناحیه دیگر فرق می کند. مثلاً : در روی گونه خشک ، و در کنار بینی چرب است .
بسته به نوع پوست، بهترین مراقبت های روزانه شامل :
۱) انتخاب محصولات آرایشی و بهداشتی با در نظر گرفتن نوع پوست .
۲) پاک کردن صورت از آلــودگــی های محـیطی و ترشحـات پوســتی ( عرق – چربی ) و پوسـته ریزی طبیعی پوست.
۳ ) استفاده از مرطوب کننده جهت اصلاح و کمک به مرطوب کننده طبیعی پوست .
۴ ) محــافظت پوســت از نور خــورشید جهــت حـذف رسیدن اشعه ماوراء بنفش به پوست توسط ضدآفتاب مکانیکی و یا شیمیایی ( در قسمت ضدآفتاب قسمت چهارم توضیح داده شده ).
۵ ) درمان هر نوع ناراحتی و ضایعات پوستی .
● حساسیت پوستی چیست؟
هرگونه تغییری که در پوست افراد در تـماس با مـاده خاصی ایجاد شود را می توان ساده ترین تعریف برای این مسئله عنوان کرد.
انواع و اقسام مواد که در محیط وجود دارند و انسان روزانه با آنها در تماس است می تواند در افراد خاص ، که از نظر ژنتیکی زمینه مساعد دارند ایجاد حساسیت کند .
●● شایعترین حساسیت زاها شامل :
● گـرده گـیاهان ( با گرده افـشانـی گــیاهان در فـصل بهار، این نوع حساسـیت بیشــتر دیده می شود که می تواند همراه با عطسه و آبریزش از بینی و ریزش اشک باشد ).
● پوشاک و پوشیدنی ها ( انواع لباس هایی که در آنها نایلون، چرم و غیره- به جز پوشاک نخی- استفاده شده باشد می تواند در افراد مستعد ایجاد حساسیت کند ؛ در این افراد ضایعات بیشتر در نواحی که بیشتر با لباس در تماسند دیده می شود)
● غذاها ( از جمله : غذاهای دریایی ، گوجه ، بادمجان و خوراکی هایی که مواد رنگی در آن استفاده شده است و… )
● تنقلات
۵) نیکل: این فلز، در انواع فلزات ناخالص و خاک دیده می شود و شایعترین علت حساسیت از بین حساسیت زاهاست (افرادی که به این فلز حساسیت دارند با در دست کردن ساعت هایی که بند آنها فلزی است و یا عایق پشت ساعت پاک شده باشد، پوشیدن جواهرات بدلی و طلا با عیار پایین ، دچار ضایعات پوستی در ناحیه تماس می شوند )
●عوامل دیگر
موارد زیادی در محـیط وجود دارند که باعث حساسـیت پوستــی می شوند و ذکر تـمام آنها مقدور نیست. البـته ذکر این نکته الـزامی است که موارد گفـته شده فقـط در افراد مستعد ایـجاد حـساسـیت می کنند.
● روزنه پوستی چیست؟
روزنه یا همان منافذ پوستـی در حقیقت محل خـروج چربـی از غدد چربی است. در افرادی که تا حدودی این غدد فعال می باشند و پوست چـربی دارند این منافذ دیده می شود ( در همه افراد این منافذ وجود دارد ). نبایـد هـیچـوقـت به فکر بستن این منافـذ بود، چـون با بستن این منافـذ، محـل خـروجی این غـدد بسـته می شـود و جـوش صورت ایجاد می شود. روش هایی وجود دارد که می توان این منافذ را غیرقابل دید کرد تا دیده نشوند. وقــتی ترشحات چــربی در این منافــذ وجود داشته باشند به علت اکسیده شدن، مواد چربی در این منافذ به رنگ تیره دیده می شوند. راحــت ترین روش این است که این ترشحـات چــربی را با شستشو از بین برد. شستشوی مکرر با صابون های ضد جوش به این امر کمک می کند .
● روش دیگر: با استفاده از کرم و ژل های حاوی AHA است که مقداری لایه برداری می کنند و لوسیون و کرم ترتینوئین (که نیاز به تجویز پزشک دارند). می توان با این کار این منافـذ را غـیرقابل رؤیـت کرد. روش های دیگری نیز وجود دارد که احتیاج به پزشک مجرب دارد و در اینجا از ذکر آنها خودداری می کنیم.
نشانههای پیری پوست
قاب چهره ما، حکایت از فراز و نشیبهایی دارد که در طول زندگی با آن مواجه بودهایم. هر چه این قاب درخشانتر باشد فرد از سلامت درونی و روانی بیشتری برخوردار بوده و هر چه رنگ خزان به خود گرفته باشد، حکایت از مشکلاتی دارد که سر راه او قرار گرفته است.
پوست انسان در طول حیات تحت تأثیر عوامل گوناگونی قرار میگیرد و دچار تغییراتی میشود، این تغییرات فرد را نگران میکند و ممکن است او را به سمت درمان سوق دهد، اما میزان تأثیر درمان و آگاهی از عوارض ناخواسته شاید یکی از مهمترین جنبههای درمان باشد تا فرد با اطلاعات کافی، نوع درمان خود را انتخاب کند.
● تغییرات پوست
گذشت زمان باعث میشود ضخامت لایههای زیرین پوست افزایش پیدا کند و ترمیم آن کندتر صورت گیرد. هر چه خاصیت ارتجاعی و چربیهای لایههای زیرین پوست کاهش پیدا کند، به دنبال آن شادابی، طراوت و زیبایی پوست کمتر میشود. چروکهای ریزی بر سطح پوست ظاهر میشود و ممکن است پوست دچار افتادگی شود.
دکتر محمود الماسی، متخصص پوست و مو در این رابطه میگوید: چین و چروک خصوصاً در ناحیه صورت دو نوع است. چروکهای ریزی که در اثر تابش نور آفتاب و گذشت زمان بهوجود آمده است و بیشتر در افرادی با سن بالاتر از ۳۰ سال مشاهده میشود و نوع دیگر چروکهایی که حاصل انقباضات عضلانی است در اثر عواملی مانند خنده یا اخم کردن در صورت ظاهر میشود.
● عوامل مؤثر
اواخر دهه سوم زندگی، زمانی است که پوست شروع به تحلیل میکند و چروکهایی روی آن ظاهر میشود. در این میان عواملی میتوانند روند پیری را در آن تسریع کنند و بر زیبایی و تازگی آن اثر بگذارند.
دکتر الهام ابناحمدی، متخصص پوست و مو عوامل مختلفی را بر زیبایی پوست مؤثر میداند و میگوید: علاوه بر عوامل ارثی و محیطی، تابش اشعه آفتاب، باد، تنشهای عصبی و استرس، سیگار، آلودگیهای محیطی و حتی حرکات عضلانی بیش از حد مانند اخم کردن زیاد بر شروع زودرس پیری پوست تأثیرگذار است.
وی در ادامه میافزاید: روند پیر شدن پوست بر اساس پیدایش علائمی مانند چروکهای عمقی و سطحی، تغییرات رنگدانهای پوست به صورت لکههای قهوهای و خشونت سطحی پوست، پیدایش عروق سطحی قرمز رنگ و از بین رفتن قوام و سختی پوست تشدید میشود.
● استروژن و زنان
یائسگی از جمله عواملی است که باعث افزایش چین و چروک در پوست میشود. استروژن، هورمونی است که در سنین باروری از تخمدانها ترشح میشود و جوانسازی پوست را به عهده دارد.
به گفته دکتر ابن احمدی، پس از یائسگی فعالیت تخمدانها و به دنبال آن میزان ترشح هورمون استروژن در خون کاهش پیدا میکند، در نتیجه پوست شادابی و قوام خود را از دست داده و خشک و پوسته پوسته میشود. در این زمان به دلیل خشکی مفرط پوست، استفاده از مرطوبکنندههای قوی برای حفظ رطوبت پوست رواج پیدا میکند. مرطوبکنندههایی با پایه وازلین و حاوی اسیدهای آلفا هیدروکسی و اوره این نیاز را به صورت رضایتبخشی برطرف میکنند. همچنین کاهش دفعات شستوشوی صورت و استفاده از صابونهای ملایم میتواند خشکی و چروک پوست را کاهش دهد.اسیدهای آلفاهیدروکسی در واقع اسیدهای ارگانیک طبیعی هستند که در انواع میوهها مانند سیب (اسید مالیک)، آناناس و مرکبات (اسید سیتریک)، نیشکر (اسید گلیکولیک) و دیگر میوهها وجود دارند. اسیدهای میوه با رسوخ در لایه شاخی پوست با اثرات شاخی و ضخیم شدن این لایه مقابله میکنند و باعث رطوبت و شادابی پوست میشوند. همچنین کرمهای حاوی رتینوئیک اسید میتوانند قوام سطحی پوست را بهبود بخشند، بنابراین کرمهای ضدچروک حاوی این دو ماده اثرات بهبوددهندهای دارند.
دکتر ابن احمدی نکته مهم در مصرف کرمهای موضعی را مربوط به نوع، غلظت و زمان مصرف آن میداند و میگوید: کرمهای ضدچروک باید با توجه به معاینات پزشکی و نوع پوست توسط پزشک متخصص تجویز شوند تا عوارض جانبی آن قابل کنترل باشد. بنابراین لازم است قبل از هر نوع خوددرمانی با پزشک متخصص مشورت شود.
دکتر الماسی در مورد عوارض این قبیل کرمها میگوید: درمان به وسیله کرم، بیشتر برای چروکهای ریزی استفاده میشود که در اثر تابش نور آفتاب و گذشت زمان در چهره بهوجود میآید. اغلب در ترکیب این نوع کرمها، علاوه بر اسیدهای میوه، رینول یا تریتنوئین وجود دارد که لایهبردار هستند. چنانچه کرمها طبق دستور پزشک مصرف نشوند و یا با غلظت بیشتری مورد استفاده قرار گیرند، میتوانند باعث عوارضی از قبیل تحریک، قرمزی، سوزش، کمآبی و خارش پوست شده و با قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید لکههای تیره رنگی را روی پوست بر جا بگذارند، لذا توصیه میشود هنگام مصرف آنها از قرار گرفتن در تابش نور آفتاب پرهیز شود.
● کرمهای ضدچروک
این روزها تبلیغات زیادی در مورد مصرف انواع کرمها، ژلها و جراحیها انجام میگیرد. کرمهای حاوی کلاژن نیز سهم زیادی از این تبلیغات را به خود اختصاص داده است و مردم هزینههای زیادی را برای خرید آن پرداخت میکنند.
دکتر الماسی در مورد مصرف این قبیل کرمها میگوید: کلاژن در حفظ شادابی و طراوت پوست تأثیر بهسزایی دارد ولی از آنجا که کلاژن از طریق پوست جذب نمیشود اثر مفیدی بر پوست نخواهد داشت و کرم آن فقط خاصیت نرمکنندگی دارد.
وی مصرف کرمهای مخصوص دور چشم را بدون تجویز پزشک خطرناک میداند و میگوید: کرمهای دور چشم حاوی مقادیری مرطوبکننده و مواد لایهبردار هستند و به دلیل آنکه پوست ناحیه دور چشم نازک و حساس است مصرف خودسرانه آن میتواند خطرناک باشد. ضمن اینکه کرمهایی که برای برطرف کردن تیرگی دور چشم استفاده میشود معمولاً اثری ندارد و به دلیل امکان بروز حساسیت برای افراد جوان توصیه نمیشود.
● پرکنندهها
پرکنندهها موادی هستند که در زیر پوست تزریق میشود تا منافذی را که ایجاد خط و خطوطی بر پوست کرده است، پر کند.
دکتر ابن احمدی میگوید: این مواد را برای پرکردن چروکهای عمیق مانند خطی که از بینی به لب کشیده شده است، استفاده میکنند. در صورتی که تزریق ژل توسط پزشک متخصص انجام نشود و یا نوع ژل مرغوب نباشد پس از مدتی ژلها از منافذ پوست خارج میشوند و چین و چروک دوباره ظاهر میشوند. این قبیل پرکنندهها کاربرد بیشتری در افراد مسن دارند و در افراد جوانتر برای زیبایی بیشتر و افزایش حجم گونه استفاده میشود. پرکنندهها برحسب نوع آنها یک تا چند سال در پوست مانده و پس از آن نیاز به تزریق مکرر دارند. تزریق ژل بوتاکس نیز بهعنوان یک درمان شناخته شده ضدچروک و پیری به کار گرفته میشود. این ماده یک سم قوی است که از فعالیت فیبرهای عصبی جلوگیری میکند.به گفته دکتر ابن احمدی، در حال حاضر این نوع سم در امریکا و اروپا مورد استفاده قرار میگیرد و در صورتی که نحوه تزریق آن و یا نوع ژل استاندارد نباشد، میتواند باعث عوارض بسیاری از جمله افتادگی پلک و ورم صورت شود.
در روش لیزر درمانی بخشی از لایه بیرونی پوست برداشته میشود تا ترمیم دوباره آن آغاز شود. دکتر ابن احمدی میگوید: لیزر درمانی نیز باید توسط پزشک متخصص و ماهر انجام شود و در صورتی که به شیوه صحیحی انجام نشود باعث لک و یا زخمهایی بر صورت میشود.
● پیشگیری و نقش تغذیه
همواره پیشگیری بر درمان ارجحیت داشته و دارد، بنابراین میتوان با رعایت چند اصل ساده در زندگی و مراقبت بیشتر از ایجاد چروک بر صورت و یا دستها جلوگیری کرد.دکتر الماسی توصیه میکند به دلیل آنکه در فصل زمستان رطوبت هوا کم است، پوست بیشتر دچار خشکی میشود و نیاز به مراقبت بیشتری دارد، بنابراین لازم است در روز چند مرتبه از کرمهای مرطوبکننده استفاده شود. نور آفتاب نیز به دلیل دارا بودن اشعه ماورای بنفش باعث پیدایش چین و چروک بر پوست میشود، بنابراین علاوه بر مصرف کرمهای ضدآفتاب باید گردن، دستها و دیگر قسمتهای بدن که در معرض آفتاب قرار دارد، پوشانیده شود.برنزه کردن پوست مخصوصاً در فصل تابستان که نور آفتاب شدیدتر است احتمال بروز چین و چروک و سرطان پوست را افزایش میدهد.دکتر ناهید آریائیان، متخصص تغذیه و عضو هیئت علمی دانشگاه ایران، رژیم غذایی را یکی از مهمترین راههای حفظ شادابی پوست میداند و میگوید: آنتیاکسیدانها موادی هستند که رادیکالهای آزاد و مضر را در بدن کاهش میدهند. این مواد در انواع سبزیجات و گیاهانی که صورتی و یا قرمز رنگ هستند مانند گوجه، کلم قرمز، پیاز قرمز، انواع توت، انار، آلبالو، گیلاس، آلوی قرمز، مرکبات و کیوی وجود دارند. همچنین مصرف سبزیجاتی مانند سیر، انواع کلم، اسفناج، هویج، چغندر، انواع کاهو، میوهها، حبوبات و آجیل به دلیل داشتن ویتامین توصیه میشود و بهتر است آنها را تازه استفاده کرد تا ویتامین(ث) موجود در آنها که نوعی آنتیاکسیدان است حفظ شود. بررسیها نشان داده است دریافت زیاد کالری باعث تسریع در روند پیری پوست میشود. اضافه وزن و به دنبال آن کاهش وزن نقش بسزایی در پیری پوست دارد. بنابراین توصیه میشود مصرف چربیها و قندها در رژیم غذایی محدود شود و از روغنهای گیاهی و یا روغن زیتون به جای روغن حیوانی و مارگارین استفاده شود. از طرفی حرارت دادن بیش از حد روغنها و یا استفاده مکرر از آنها باعث تولید رادیکالهای آزاد در بدن میشود که سرطانزاست.
نوشیدن حداقل هشت تا ۱۰ لیوان آب در روز یکی از نیازهای اساسی بدن است که به حفظ رطوبت پوست کمک میکند ولی این نیاز نباید با نوشیدن قهوه یا چای تأمین شود، زیرا این قبیل نوشیدنیها ادرارآور هستند.
● پروتئینها از مواد ضروری برای سلامتی بدن به شمار میروند
بهترین نوع پروتئین در ماهی، حبوبات، سویا و گوشت مرغ یافت میشود. اسید چرب امگا ۳ نیز برای بدن ضروری است که در ماهیهای دریایی یافت میشود که با سرخکردن ماهی از بین میرود.
رنگها و افزودنیها در مواد غذایی برای بدن بار اضافی محسوب میشوند که احتمال ابتلا به سرطان را افزایش میدهند، بنابراین مصرف پفک، سوسیس، کالباس، نوشابهها، سسها و اسانسهای خوراکی توصیه نمیشود. اجتناب از سیگار، خواب کافی و مناسب، ورزش منظم و دوری از استرس نیز از دیگری مواردی است که به شادابی پوست کمک میکند.
نگرانی درباره تغییرات غیر طبیعی پوست
مقاله زیر اطلاعاتی درباره سرطان پوست، علایم آن، تشخیص و درمان آن به شما ارائه میدهد. بهجز نوعی از سرطان پوست که ملانوم بدخیم گفته میشود، در سایر موارد میزان بهبودی سرطان پوست بیش از۹۵ درصد است.
● پوست
پوست عامل محافظ بدن در مقابل ضربه و صدمات وارده است. همچنین دریافتکننده تحریکات حسی، ترشحکننده عرق و تنظیمکننده دمای بدن است. این اعمال در پوست از طریق ساختارهای تخصصی مثل اعصاب، مو، ناخن، منافذ عرق و غدد ترشحی انجام میگیرد. پوست به طور مداوم تحت تأثیر صدمات خارجی و داخلی مثل نور خورشید، باد و مواد شیمیایی قرار دارد. عوارض ایجاد شده توسط این عوامل عموماً به سرطان منجر نمیشود، ولی در بعضی موارد ممکن است زمینهساز سرطان باشد.
شایعترین عارضه پیش سرطانی پوست، کراتوز آکتینیک (وابسته به نور خورشید) است که به صورت ضخیم شدن پوست همراه با پوستهریزی است. این عارضه که میتواند در مناطق کوچکی از پوست صورت، گردن یا دستها خود را نشان دهد معمولاً در افراد مسن که پوست آنها سالها تحت تأثیر اشعه ماورای بنفش نور خورشید قرار گرفته است، دیده میشود.
● سرطان پوست
براساس نوع سلول اصلی ایجادکننده سرطان، سرطانهای پوست در سه دسته اصلی تقسیمبندی میشوند که عبارتند از:
ـ سرطان سلولهای پایهای
ـ سرطان سلولهای سنگفرشی
ـ ملانوم (سرطان سلولهای رنگدانهای)
بیش از ۹۰درصد انواع سرطانهای پوست در دو دسته اول قرار میگیرند. بیشتر سرطانهای پوست فقط به طور موضعی رشد کرده و بافتهای مجاور خود را گرفتار میکنند، ولی بعضی از آنها بهخصوص ملانوم که نادرترین نوع سرطان پوست است، ممکن است از طریق سیستم گردش خون یا لنفاتیک گسترش یابد. چون ملانوم خصوصیات متفاوتی نسبت به دو نوع دیگر سرطان پوست دارد، در بخش جداگانهای به آن خواهیم پرداخت.
شایعترین نوع سرطان پوست، سرطان سلولهای پایهای است که به آهستگی رشد کرده و به ندرت گسترش مییابد، ولی اگر این بیماری درمان نشود میتواند به استخوانهای زیرین یا پوست اطراف گسترش یابد و مشکلات جدی ایجاد کند.
سرطان سلولهای سنگفرشی که کمتر از سرطان با سلولهای پایهای دیده میشود بهندرت میتواند رشد سریع داشته باشد. چون هر دو نوع این سرطان در صورت تشخیص زودهنگام به راحتی قابل درمان هستند، بنابراین کشف زودرس و درمان مناسب اهمیت ویژهای دارد.
گرچه این سرطانهای پوست تقریباً در تمامی نقاط پوست بدن میتوانند ایجاد شوند، ولی شایعترین محلهای ایجاد این تومورهای مناطق باز بدن مثل صورت، گردن، ساعد و پشت دستها است.
● علل ایجاد سرطان پوست
مهمترین عامل شناخته شد ه سرطان پوست، تماسهای مکرر با اشعه ماورای بنفش در طی سالهای طولانی است. هیچکس از ابتلا به سرطان پوست مصون نیست، ولی کسانی که در معرض خطر بیشتری هستند عبارتند از:
مردان و زنان با پوست روشن که بهراحتی دچار آفتاب سوختگی میشوند، افرادی که مدت زمان طولانی را در آفتاب سپری میکنند مثل کشاورزان و فروشندگان دورهگرد. گرچه تماس با نورخورشید به طور مطلق قابل جلوگیری نیست، ولی باید در افراد با پوست روشن به حداقل کاهش یابد.
افراد با پوست روشن به علت فقدان مقادیر کافی ملانین که رنگدانه پوست است و در مقابل نورخورشید به صورت یک صافی عمل میکند، مستعد ابتلا به صدمات پوستی ناشی از تابش آفتاب هستند. هرچه پوست تیرهتر باشد، میزان ملانین آن بیشتر است.
در سیاهپوستان به علت وجود مقادیر کافی ملانین، سرطان پوست نادر است. از طرف دیگر افراد آلبینو (زال) که در پوست خود فاقد ملانین هستند و محافظی در برابر اشعه ماورای بنفش نورخوشید ندارند، بسیار مستعد ابتلا به سرطان پوست هستند. کسانی که به علل شغلی یا فعالیتهای ورزشی در معرض نور آفتاب شدید قرار میگیرند، باید از کرمهای محافظ آفتاب و در صورت امکان کلاه و دستکشهای بلند استفاده کنند. سایر عوامل مستعدکننده سرطان پوست که کمتر شایع بوده ولی معمولاً در تماسهای شغل اهمیت دارند، عبارتند از تماس طولانی مدت با زغال، قطران، آرستیک، روغن پارافین و رادیوم.
● تشخیص
همه افراد باید نسبت به تغییرات غیرطبیعی پوست مثل زخمهایی که بهبود نمییابند حساس باشند و با پزشک مشورت کنند. فقط پزشک میتواند تشخیص دهد که کدام ضایعه خوشخیم، کدامیک پیش سرطانی و کدام بدخیم است.
در بسیاری از موارد پزشک برای رسیدن به تشخیص از ضایعه نمونهبرداری میکند. نمونهبرداری یک اقدام جراحی نسبتاً بدون درد است که در طی آن قسمت کوچکی از بافت منطقه مشکوک برداشته میشود و در زیر میکروسکوپ بررسی میشود. اگر ضایعه به حد کافی کوچک باشد ممکن است کل آن در هنگام بیوپسی برداشته شود.
نمونهبرداری تنها راه تشخیص سرطان است.
نمونهبرداری از ضایعات خوشخیم باعث تبدیل شدن آن به ضایعه بدخیم نخواهد شد. همچنین نمونهبرداری باعث گسترش بیماری به سایر نقاط نیز نمیشود.
● درمان
اگر نمونهبرداری وجود سرطان یا ضایعات پیش سرطانی را نشان دهد، پزشک راجع به بهترین درمان آن ضایعه تصمیمگیری خواهد کرد. چهار روش کلی درمان ضایعات پوستی شامل جراحی، تخریب ضایعه با حرارت ناشی از جریان الکتریسیته، تخریب ضایعه به وسیله یخ زدن آن یا رادیوتراپی (اشعه درمانی) است. اندازه ضایعه و محل آن مشخصکننده نوع درمان آن میباشد. تمام این روشها با ۹۵ درصد موفقیت همراه است.
در بعضی از موارد ترکیبی از این روشهای درمانی استفاده میشود و گاهی نیز تکرار درمان ضروری به نظر میرسد. در سالهای اخیر استفاده از پمادها یا محلولهای دارویی در درمان بعضی از ضایعات پوستی توصیه شده است.
میزان موفقیت در درمان سرطان پوست بستگی به اندازه، گسترش و نوع آن دارد. در سرطانهای سلولهای پایهای و سلولهای سنگفرشی با تشخیص و درمان به موقع میتوان به بهبودی کامل دست یافت.
● ملانوم بدخیم
ملانوم بدخیم که به ندرت دیده میشود، نسبت به سایر سرطانهای پوست در سنین پایینتری اتفاق میافتد و ممکن است به اعضای دیگر گسترش یابد. ملانوم معمولاً خود را به صورت یک منطقه قهوهای تیره که با مناطق سفید، صورتی، آبی یا خاکستری مخلوط شده است، نشان میدهد.
معمولاً این بیماری بهصورت یک ضایعه زگیل یا خال مانند شروع میشود که شکل، اندازه و رنگ آن در حال تغییر است. ممکن است خارش و حتی در موارد نادر در اثر صدمات خفیف نیز خونریزی داشته باشد. هرگونه تغییر در خالهای سابق یا ایجاد خالهای بزرگتر از یک سانتیمتر بلافاصله باید مورد مشورت پزشکی قرار بگیرد.
ملانوم ممکن است بهطور ناگهانی ایجاد شده، یا در نزدیکی یا برروی خالها و سایر نقاط تیرهرنگ پوست ظهور یابد. بنابراین ضروری است که محل و شکل خالهای خود را بهطور کامل بدانیم تا متوجه تغییرات آن شویم. نکات زیر میتواند علامت یک ملانوم باشد به این دلیل با مشاهده هر ضایعه رنگی با این خصوصیات باید سریع به پزشک مراجعه کرد:
ـ قرینه نبودن، عدم مشابهت یک طرف ضایعه با طرف دیگر
ـ حاشیه نامنظم یا غیرمشخص
ـ تغییر رنگ از یک نقطه به نقطه دیگر (در منطقه ضایعه)
ـ قطر بیشتر از ۶ میلیمتر
پزشک ممکن است برای اطمینان از تشخیص مانند سایر انواع سرطان پوست، نمونهبرداری انجام دهد.
اگر ملانوم تشخیص داده شود، در این صورت مؤثرترین درمان عمل جراحی است ولی سایر روشهای درمانی نیز ممکن است استفاده شود.
گرچه وسعت جراحی لازم برای ملانوم بیشتر از سایر انواع سرطان پوست است، ولی از لحاظ زیبایی نتایج بسیار خوبی خواهد داشت. اگر ملانوم در مراحل اولیه تشخیص داده و درمان شود نتیجه درمان بسیار خوب خواهد بود، ولی در مراحل پیشرفتهتر معمولاً به اعضای دوردست منتشر شده و نتیجه درمانی مناسبی نخواهد داشت. سایر اعضای خانواده فرد مبتلا به ملانوم شانس بیشتری برای ابتلا به این بیماری دارند، به این دلیل باید به طور مرتب توسط متخصص پوست معاینه گردند.
● چگونه خود را در مقابل ابتلا به سرطان پوست محافظت کنیم؟
ـ بین ساعت ۱۱ صبح تا ۴ بعدازظهر در معرض نور خورشید قرار نگیرید.
ـ دستها و پاهای خود را با پوشیدن لباس مناسب بپوشانید.
ـ از کرمهای محافظ آفتاب مناسب استفاده کنید.
ـ از لامپهای مخصوص برنزه کردن استفاده نکنید.
ـ کودکان خود را در معرض نور شدید آفتاب قرار ندهید.
ـ محافظت از آفتاب را به فرزندان خود بیاموزید.
کلید حفظ سلامت در مقابل سرطان پوست ابتدا پیشگیری از آن و در صورت بروز، کشف زودهنگام و درمان مناسب آن میباشد.