مقاله شماره 121: خواص نانو مواد(خواص الکتریکی)

asaly

عضو جدید
کاربر ممتاز
به نام خدا​
خواص الکتریکی
یکی از خصوصیات جالب نانولوله های کربنی این است که فلز یا نیمه رسانا بودن آنها به قطر و میزان کایرالیته ‏لوله، بستگی دارد. کایرالیته به چگونگی پیچش ورقه گرافیت حول محور آن در صفحه گرافیت بستگی دارد. ‏نانولوله های تولید شده معمولا شامل مخلوطی است که دوسوم آن نیمه رسانا و یک سوم دیگر فلزی است. ‏نانولوله های فلزی ساختار آرمچیر دارند که در شکل 1(الف) نشان داده شده است.
​
شکل 1- ساختارهای ممکن نانولوله های کربنی. شکل 1ساختارهای ممکن نانولوله های کربنی. الف ساختار آرمچیر ب-ساختار زیگزاگ ‏ج- ساختار کایرال.‏



شکل 2 مقدار گاف انرژی نانولوله های کایرال نیمه رسانا را بر حسب قطر لوله نشان می دهد. همانطور که ‏دیده می شود، با افزایش قطر لوله مقدار گاف انرژی کاهش می یابد. جهت مطالعه ساختار نانولوله های کربنی ‏از میکروسکوپ تونلی روبشی استفاده شده است. در این اندازه گیری موقعیت پروب میکروسکوپ تونلی ‏روبشی در بالای نانولوله ثابت نگه داشته شده، ولتاژ بین پروب و نمونه تغییر می کند و جریان تونل زنی، ثبت ‏می گردد. رسانایی اندازه گیری شده برابر با مقدار دقیق چگالی حالت های الکترونی موضعی می باشد. چگالی ‏حالت ها نشان دهنده میزان نزدیکی ترازهای انرژی به یکدیگر می باشد. شکل 3 اطلاعات بدست آمده از ‏میکروسکوپ تونلی روبشی را نشان می دهد. در این نمودار محور عمودی تفاضل هدایت و محور افقی ولتاژ ‏اعمالی بین نوک ابزار و نانولوله است. اختلاف پتانسیل هایی که در آن جریان بسیار کمی از ماده عبور می ‏کند مربوط به گاف انرژی ماده است بطوریکه پهنای ولتاژ این ناحیه معادل با گاف انرژی است. اندازه گاف ‏برای ماده نیمه رسانای نشان داده شده در پایین شکل 3 برابر با 7/0 الکترون ولت است.

شکل 2 - اندازه گاف انرژی یک نانولوله نیمه رسانای کایرال بر حسب معکوس قطر لوله.




شکل 3 - نمودار تفاضل هدایت که توسط جریان تونل زنی بوسیله ‏STM‏ در نانولوله های فلزی (شکل راست) و نانولوله های نیمه رسانا ‏‏(شکل چپ) اندازه گیری شده است.‏ ​

​
‏ در انرژی های بالاتر قله های تیزی در نمودار چگالی حالت ها مشاهده می شود که به آنها تکینگی های ون ‏هووه ‏ می گویند. تکینگی های ون هووه مشخصه مواد رسانای کم بعد می باشد و در بالا و پایین بعضی از ‏زیرترازها مشاهده می شوند زیرا در تئوری کوانتوم الکترون ها را می توان به صورت موج فرض کرد. اگر طول ‏موج الکترون مضرب صحیحی از محیط نباشد، الکترون به طور ویرانگری با خود تداخل می کند، درنتیجه تنها ‏طول موج هایی مجاز هستند که مضرب صحیحی از محیط لوله باشند. این موضوع تعداد حالت های مجاز ‏انرژی حرکت الکترون در محیط لوله را شدیدا محدود می کند. تنها مسیر باقیمانده ممکن برای رسانایی، ‏راستای محور لوله می باشد که این امر باعث می شود نانولوله های کربنی مانند سیم های کوانتومی یک ‏بعدی عمل کنند. ترازهای الکترونی در لوله ها یک تراز انرژی الکترونی پهن و منفرد ایجاد نمی کنند، بلکه به ‏ریزترازهای یک بعدی شکافته می شوند. این وضعیت در شکل 3 نشان داده شده است. همانطور که خواهیم ‏دید این حالت را می توان توسط چاه پتانسیلی که عمقش برابر با طول نانولوله است، مدل کرد.‏

انتقال الکترون در نانولوله های کربن تک دیواره منفرد اندازه گیری شده است. نمودار ولتاژ- جریان حاصل از ‏اندازه گیری ها در دمای یک میلی کلوین روی یک نانولوله فلزی منفرد که بین دو الکترود فلزی قرار داده ‏شده است، به صورت پله ای می باشد (شکل 4). در واقع یک الکترود دیگر به صورت الکتروستاتیک به نانولوله ‏وصل شده و پله ها در ولتاژهایی رخ می دهدکه به ولتاژ اعمالی به الکترود سوم وابسته است. این حالت شبیه ‏به عملکرد یک ترانزیستور اثر میدان ساخته شده از نانولوله کربن می باشد. قسمت های پله ای در نمودار ‏V-I‏ ‏به دلیل تونل زدن یک الکترون منفرد و همچنین تونل زنی تشدیدی ‏ از میان اربیتال های ملکولی منفرد می ‏باشد. وقتی ظرفیت خازنی نانولوله به قدری کم است که افزودن یک تک الکترون نیازمند اعمال انرژی ‏الکتروستاتیک بزرگتر از انرژی حرارتی محیط باشد، تونل زنی تک الکترون منفرد رخ می دهد. در ولتاژهای ‏پایین انتقال الکترون امکان پذیر نیست، که به آن انسداد کولنی می گویند. با افزایش تدریجی ولتاژ ورودی، ‏الکترون ها یکی یکی به لوله اضافه می شوند. انتقال الکترون در لوله به تونل زنی الکترون بین حالت های ‏گسسته الکترونی انجام می شود. جریان هر پله نشان داده شده در شکل 4 بوسیله یک اربیتال مولکولی اضافی ‏ایجاد می گردد. این بدان معنی است که الکترون ها درنانولوله بطور بسیار مستحکمی در محل خود استقرار ‏ندارند و می توانند تا مسافت های نسبتا دوری در طول لوله حرکت کنند. معمولا در سیستم های یک بعدی، ‏وجود یک نقص باعث به دام افتادن الکترون ها می گردد. اما نقص در نانولوله نمی تواند موجب این امر شود ‏زیرا بدلیل شکل حلقه ای تابع موج الکترون، این اثر در تمام محیط لوله تقسیم می گردد.



شکل 4 - نمودار جریان الکترون در یک نانولوله کربنی فلزی منفرد در دو ولتاژ ورودی مختلف که نشان دهنده پله هایی در منحنی های ‏V-I‏ می باشد.‏

​

در حالت فلزی، رسانایی نانولوله ها بسیار بالاست. تخمین زده می شود نانولوله های فلزی بتوانند جریان یک ‏میلیارد آمپر بر سانتیمتر مربع به دلیل گرمای مقاومتی بالا ذوب می شود. یک دلیل برای رسانایی بالای لوله ‏های کربنی این است که به خاطر نقص های شبکه ای کمتر، الکترون ها کمتر پراکنده می شوند و در نتیجه ‏مقاومت بسیار کمی دارند. جریان های زیاد به طریقی که سیم های مسی را گرم می کنند، نمی توانند، لوله ها ‏را گرم کنند. نانولوله ها همچنین هدایت حرارتی بسیار بالایی دارند. تقریبا دو برابر بیشتر از الماس. یعنی ‏نانولوله ها هادی های حرارت بسیار خوبی نیز هستند.‏

مگنتورزیستانس یا ام.آر. پدیده ای است که در آن مقاومت ماده با اعمال میدان مغناطیسی ‏DC‏ تغییر می ‏کند. نانولوله های کربن در دمای پایین اثر ام.آر. از خود نشان می دهند. شکل 5 نمودار وابستگی تغییرات ‏مقاومت نانولوله ها به میدان مغناطیسی را در دماهای 3/2 و 53/0 کلوین نشان می دهد. ام.آر. در این حالت ‏منفی است زیرا مقاومت ماده با افزایش میدان مغناطیسی کاهش یافته و رسانایی آن افزایش می یابد. پدیده ‏ام.آر. به این دلیل رخ می دهد که وقتی یک میدان مغناطیسی ‏DC‏ به نانولوله اعمال می شود، الکترون های ‏تراز هدایت به ترازهای جدید رفته و همچنین حرکت آنها حول میدان مارپیچی می شود. این ترازهای جدید ‏برای نانولوله ها، موسوم به ترازهای لاندا، خیلی نزدیک به سطوح فرمی قرار دارند. بنابراین با افزایش چگالی ‏حالت ها ترازهای بیشتری برای افزایش انرژی الکترون ها وجود دارد و ماده رساناتر می گردد.‏


شکل 5- اثر میدان مغناطیسی ‏DC‏ روی مقاومت نانولوله ها در دماهای 35/0 و3/2 کلوین.‏


​
خواص الکتریکی ‏
برای اینکه مجموعه ای از نانوذرات در کنار هم یک محیط رسانا تشکیل دهند ذرات باید در تماس الکتریکی ‏با یکدیگر باشند. یک نوع از این مواد توده ای نانوساختارها رسانا حاوی ذرات طلا به شکل یک اسپری گردی ‏تبدیل شده و در معرض مه رقیقی از یک تیول، مانند دودکان تیول ‏RSH‏ (‏R‏ معادل ‏C12H25‎‏ است) قرار می ‏گیرد. این تیول های آلکیلی دارای سرشاخه ‏‎–SH‏ هستند که می توانند به متیل بپیوندد و یک زنجیره متیلن ‏به طول 8 تا 12 واحد بوجود آورند که باعث دافعه فضایی بین زنجیرها می شود. ملکول های زنجیره ای مذبور ‏به صورت شعاعی در اطراف ذره قرار می گیرند. این ذرات طلای محصور شده در حلال های زنجیری ‏‏(آلفاتیک)، مانند هگزان، پایدار هستند. افزودن مقدار کمی دی تیول به محلول باعث تشکیل شبکه سه بعدی ‏از خوشه ها می گردد که در محلول ته نشین می گردد. پس از تشکیل محلول کلوئیدی از نانوذرات نیز می ‏توان خوشه ها را روی یک سطح صاف رسوب داد. رسانایی الکتریکی صفحه ای حاوی آرایه های دو بعدی از ‏نانوذرات نیز می توان خوشه ها را روی یک سطح صاف رسوب داد. رسانایی الکتریکی صفحه ای حاوی آرایه ‏های دو بعدی از نانوذرات طلای 500 نانومتری که توسط ملکول های مزدوج آلی به هم متصل گردیده اند، ‏اندازه گیری شده است. ابزار ساخته شده به روش لیتوگرافی که اندازه گیری های الکتریکی چنین آرایه ای را ‏ممکن می سازد در شکل 6 نشان داده شده است. شکل 7 نمودار جریان ولتاژ را برای زنجیره بدون پیوند (خط ‏الف) و زنجیره متصل به ملکول مزدوج (خط ب) نشان می دهد. شکل 8 نتایج اندازه گیری خوشه متصل را در ‏دماهای مختلف نشان می دهد. رسانایی (‏G‏) که به صورت نسبت جریان به ولتاژ تعریف می شود، معکوس ‏مقاومت می باشد. ‏R=V/I=1/G‏. اطلاعات شکل 7 نشان می دهد که وجود اتصال در نانوذرات طلا به میزان ‏قابل توجهی رسانایی را افزایش می دهد.‏

فرآیند رسانش در این سیستم را می توان به وسیله آرایه شش ضلعی خوشه های تک بلور طلا که توسط ‏مقاومت هایی به هم وصل شده اند (ملکول های مزدوج)، مدل کرد. این مدل در شکل 9 نشان داده شده است. ‏مکانیزم رسانش بر اساس تونل زنی الکترون از یک خوشه فلزی به خوشه فلزی بعدی می باشد.‏





شکل 6- نمای مقطع عرضی ابزار ساخته شده به روش لیتوگرافی جهت اندازه گیری رسانایی الکتریکی در یک آرایه دو بعدی ذرات طلا ‏که به وسیله ملکول ها به هم متصل شده اند.‏


شکل 7- ارتباط جریان-ولتاژ در دمای اتاق برای یک آرایه دو بعدی از خوشه ها. خط ‏a‏: ذرات بدون اتصال. خط ب: ذرات توسط ملکول ‏‎(CN)2C18H12‎‏ به هم متصل شده اند.



شکل 8 - نمودار جریان ولتاژ برای یک آرایه دو بعدی از خوشه هایی که بوسیله ملکول ها به هم معتصل شده اند. اندازه گیری در دماهای ‏‏85، 140 و 180 درجه کلوین انجام شده است.



شکل 9 - مدلی جهت توضیح رسانایی الکتریکی در یک آرایه شش ضلعی ایده آل از خوشه های تک بلور طلا. این خوشه های یکنواخت ‏بوسیله ملکول های اتصال دهنده که نقش مقاومت را دارند به یکدیگر متصل شده اند.


​
‏فرآیند تونل زدن یک پدیده کوانتوم مکانیک است که در آن یک الکترون می تواند از میان سد انرژی که ‏بزرگتر از انرژی جنبشی الکترون است، عبور کند. بنابراین همانطور که در شکل 10 نشان داده شده است، اگر ‏یک ساندویچ از دو فلز مشابه که توسط ماده عایق نازکی از هم جدا شده باشند ساخته شود تحت شرایط ‏معینی الکترون می تواند از یک فلز به فلز دیگری برود. برای اینکه الکترون از یک طرف تقاطع به طرف دیگر ‏تونل بزند باید در طرف دیگر ترازهای انرژی خالی وجود داشته باشد. برای دو فلز یکسان در دمای صفر درجه ‏کلوین، انرژی های فرمی در یک سطح هستند و همانطور که در شکل 10-ب دیده می شود، هیچ تراز اشغال ‏نشده ای وجود ندارد و تونل زدن اتفاق نخواهد افتاد. اعمال ولتاژ در این حالت باعث جابجایی تراز فرمی در ‏یک سمت شده و انرژی الکترونی آن را نسبت به فلز در سمت دیگر افزایش می دهد. این امر باعث ایجاد ‏ترازهای خالی و تونل زدن الکترون ها می شود. از این خاصیت در ساختن بسیاری از وسایل الکترونیکی از ‏جمله دیودها استفاده می شود.





شکل 10 - الف: اتصال فلز عایق فلز، ب: چگالی حالت های مربوط به ترازهای اشغال شده و تراز فرمی قبل از اعمال ولتاژ به اتصال، ج: ‏چگالی حالت ها و تراز فرمی بعد از اعمال ولتاژ.‏


​
منبع:
edu.nano.ir/index.php/articles/show/24













​
 
آخرین ویرایش:
بالا