صنعت گردشگری پزشکی

onia$

دستیار مدیر تالار مدیریت
مدرن شدن بازاري به قدمت تاريخ
[h=1]صنعت گردشگری پزشکی[/h]

در سال 2005، نزدیک به 374 هزار مسافر با هدف دریافت خدمات درمانی و معالجه به سنگاپور سفر کرده‌اند

شیدا نعمت اللهی*
چکیده:
گردشگری امروزه به یکی از صنایع بزرگ جهان تبدیل شده است.
یکی از زیرمجموعه‌های این صنعت که جریان مالی زیادی را به همراه داشته است، گردشگری پزشکی است. عوامل متعددی موجب گرایش گردشگران به درمان در خارج از کشورهای خود شده است. در این نوشته به معرفی صنعت گردشگری پزشکی، به بررسی این بازار در کشورهای فعال در این حوزه پرداخته می‌شود.

صنعت گردشگری پزشکی
امروزه توجه به گردشگری و آثار مثبت آن بسیار افزایش یافته است.این صنعت نقش بسیار مهمی در رفاه اجتماعی و اقتصادی جوامع میزبان ایفا می‌کند. بر اساس اعلام شورای جهانی گردشگری و سفر، گردشگری در حال تبدیل شدن به بزرگ ترین صنعت جهانی است. میزان گردشگران و گردش مالی این صنعت طی سال‌های 1990 تا 2010 روند رو به رشدی داشته است. میزان گردشگران از نزدیک به 270 میلیون نفر در سال 1990 به میزان تقریبی 950 میلیون نفر در سال 2010 رسیده است. این صنعت کارکردهای متعددی دارد.
از جمله این کارکردها می‌توان به نیروی حیاتی برای صلح، اهمیت اجتماعی، اهمیت اقتصادی، غنای فرهنگی، فرصت‌های اشتغال و مقاصد آموزشی اشاره کرد.یکی از شاخه‌هایی که در سال‌های اخیر مورد استقبال گردشگران قرار گرفته است، گردشگری پزشکی است.
بنا به تعریف سازمان گردشگری جهانی،گردشگری سلامت و پزشکی به مسافرت افراد از محل دائم زندگی خود جهت حفظ، بهبود یا حصول مجدد سلامت جسمی و ذهنی فرد به مدتی بیش از 24 ساعت و کمتر از یک سال اطلاق می‌شود. اما در این زمینه تعریف «کوچران» شاید دقیق تر گویای مفهوم این نوع از گردشگری باشد: گردشگری پزشکی، حاصل جمع همه روابط و پدیده‌هایی است که در نتیجه تغییر مکان و محل سکونت مردم به منظور بهبود، تثبیت و به حال اول برگرداندن مناسب وضعیت فیزیکی، روحی و اجتماعی با استفاده از خدمات سلامت و توسط کسانی که نه برای سکونت و نه برای کار در جایی اقامت دارند، صورت می‌پذیرد.
مفهوم گردشگری پزشکی جدید نیست بلکه اولین سابقه تاریخی آن به هزاران سال پیش باز می‌گردد. یعنی از زمانی که زوار یونانی به مکانی مقدس موسوم به «اپیدوریا» در خلیج سارونیک می‌رفتند تا از آسلکپیوس خدای سلامتی، شفا و درمان بگیرند. دراین مکان افراد مجربی نیز بودند که به معالجه و درمان بیماران می‌پرداختند مردم در بریتانیای دوره حاکمیت امپراتوری روم هم برای مدت دو هزار سال، به زیارتگاه‌هایی مراجعه می‌کردند که در آنجا خود را در آب مقدس شست و شو دهند. در قرن 18 میلادی نیز ثروتمندان اروپایی و به ویژه آلمانی‌ها تمایل داشتند که با هدف آرامش و سلامتی به کنار رود نیل مسافرت نمایند.گردشگری پزشکی را می‌توان به گونه‌های مختلف دسته بندی کرد. در یکی از تقسیم بندی‌ها، گردشگری پزشکی بر اساس میزان هزینه و خطرات ناشی از عمل جراحی به سه بخش تفکیک شده است:
- درمان‌های سبک مانند دندانپزشکی، زیبایی صورت، چشم پزشکی و چکاپ کامل
- درمان‌های متوسط مانند پیوند مو و قرنیه، درمان ناباروری، درمان‌های زیبایی در ناحیه‌های مختلف بدن و آنژوپلاستی
- درمان‌های سنگین مانند جراحی‌های داخلی مثل پیوند اعضا، کاشت حلزون شنوایی، عمل قلب باز، ترمیم ضایعات نخاعی، پیوند مغز استخوان و ... در تقسیم بندی دیگری بر اساس علائق مشتریان، تخصص جراحی و طول درمان این حوزه به چهار بخش جراحی زیبایی، گردشگری آب درمانی و صحت، گردشگری دندانپزشکی و گردشگری ناباروری تقسیم شده است.
ارتباط میان مراقبت‌های بهداشتی و گردشگری به طور فزاینده‌ای در حال افزایش است. به گونه‌ای که می‌توان تناقض در ترکیب مفهوم فراغت و لذت و بیماری، رنج کشیدن و درمان را نادیده گرفت. گردشگری پزشکی در نقش بازارگردانی است که به وسیله نیروهای بی‌شمار پزشکی، اقتصادی، اجتماعی و عوامل بالقوه در این زمینه شکل گرفته است. بسیاری از کشورها در رقابت در بازار گردشگری پزشکی با ارائه طیف گسترده‌ای از خدمات جراحی، دندانپزشکی و پزشکی، با تجهیزات راحت و مدرن به موفقیت دست یافته‌اند.
گردشگران پزشکی برای چکاپ کلی، مراقبت‌های چشم پزشکی، خدمات زیبایی، دندانپزشکی، پیوند عضو، جراحی قلب، کشت سلولی اعضا، لقاح مصنوعی و درمان بیماری‌های چاقی، به چهار گوشه جهان سفر می‌کنند. بیشترین اعمال جراحی که مورد توجه گردشگران پزشکی قرار می‌گیرد عبارت است از: جراحی زیبایی، دندانپزشکی (عمومی ترمیم، لوازم آرایشی و بهداشتی)، قلب و عروق (آنژیوپلاستی و پیوندها)، ارتوپدی (مشترک و ستون فقرات، طب ورزشی)، سرطان، باروری، کاهش وزن و بای پس معده، اسکن، آزمایش و نمایش سلامت. مقاصد آسیایی به طور خاص برای عیوب استخوانی و عمل‌های قلب، مورد استقبال قرار می‌گیرند. هند، سنگاپور و تایلند مقاصدی خوشنام در گردشگری پزشکی هستند که تعداد زیادی از بیماران خارجی را جذب می‌کنند و درآمد پایداری را از خدمات ارائه شده به دست می‌آورند. این کشورها دارای تسهیلات پزشکی مدرن و عظیمی هستند که توسط پزشکان حاذقی که مجموعه‌ای از خدمات مختلف را ارائه می‌دهند، اداره می‌شوند. توانایی ارائه خدمات در مقاصد گردشگری پزشکی به سطح توسعه یافتگی اقتصاد ملی بستگی دارد. به لحاظ ویژگی‌های محیط اقتصادی و مسوولیت‌های تخصصی برای پرداخت حق بیمه، نرخ خدمات پزشکی در برخی مقاصد کمتر از سایرین می‌باشد.
علاوه بر این، گردشگری پزشکی دستیابی به منابع و توسعه در مناطقی که سابق بر این فاقد مزیت‌های بهداشتی بوده‌‌اند و اکنون امکان دستیابی به مزیت‌های پزشکی را نه تنها برای گردشگران خارجی، بلکه برای جمعیت بومی می‌توانند فراهم آورند را تسهیل می‌کند.
عوامل متعددی در میزان جذب گردشگران پزشکی نقش داشته است. عواملی همچون: جریان بیماران بین‌المللی، میزان پتانسیل در صرفه جویی هزینه‌ها، شفافیت و ثبات سیاسی، ساختار مناسب صنعت گردشگری، شهرت پایدار در مورد یک مزیت خاص، تاریخ دستاوردها و اختراعات در زمینه سلامت، کارمندان با تجربه در بخش سلامت و تکنولوژی مناسب در این بخش، از عوامل موثر در میزان پتانسیل جذب گردشگران پزشکی می‌باشد. میزان موفقیت کشورها در جذب گردشگران پزشکی فرصت‌های بسیاری را پیش روی آنها قرار می‌دهد.
بزرگ‌ترین مراکز جذب گردشگری پزشکی عبارتند از برزیل، کاستاریکا، هند، کره جنوبی، مالزی، مکزیک، سنگاپور، تایوان، تایلند، ترکیه و ایالات متحده آمریکا.
در مجموع گرایش به استفاده از خدمات گردشگری پزشکی، علل مختلفی دارد. یک دلیل کشش به سوی مسافرت پزشکی، راحتی آن در مقایسه با کشورهای دیگر است. در برخی کشورها که سیستم خدمات درمانی عمومی متداول است، معمولا زمان زیادی برای پاسخگویی به نیاز شهروندان صرف می‌شود و بیماران ناگزیرند مدت طولانی در انتظار رسیدگی به وضعیتشان باشند، نظیر پیوند مفصل ران که در انگلستان و کانادا یک سال یا بیشتر باید در نوبت منتظر شد. لیکن در سنگاپور، تایلند، فیلیپین یا هند یک بیمار می‌تواند یک روز پس از ورود تحت مراقبت و درمان قرار گیرد.
از دیگر دلایلی که موجب می‌شود افراد با هدف درمان، مسافرت کنند می‌توان به هزینه پایین مراقبت‌های پزشکی در سایر مناطق اشاره کرد. شعار این صنعت دستیابی به خدمات سلامتی جهان اولی با قیمت‌های جهان سومی است. همان طور که در جدول دیده می‌شود، هزینه‌های درمان در برخی از کشورهای فعال در حوزه گردشگری پزشکی مورد توجه قرار گرفته است.
همان طور که دیده می‌شود سطح هزینه‌های درمان در میان این کشورها بسیار متفاوت بوده و بیماران قادرند ضمن دریافت خدمات بالای پزشکی، هزینه‌های درمان کمتری را بپردازند.

گردشگری پزشکی و توسعه اقتصاد ملی
صنعت گردشگری پزشکی یکی از منابع توسعه اقتصاد ملی بسیاری از کشورها بوده است. نمونه بهره مندی از این منبع را می‌توان در طی سال‌های 90 میلادی مشاهده کرد. در کشورهای سراسر آسیا و آمریکای لاتین در این سال‌ها، میزان جمعیت با درآمد متوسط بسیار کاهش یافت.
این مساله موجب شد که تقاضا برای بازارهای خصوصی مراقبت‌های سلامتی و پزشکی کاهش یابد و بخش خصوصی در حوزه سلامت با مشکل جدی مواجه شود. برای مثال در تایلند همان طور که بات تایلند بی ارزش شد، بیکاری در این کشور سر به فلک کشید، بازار سهام تایلند سقوط کرد و بسیاری از خانواده‌های تایلندی پس انداز خود را از دست دادند و دیگر توانایی استفاده از خدمات پزشکی خصوصی کشورشان را نداشتند. در پی این بحران در بخش خصوصی خدمات پزشکی، بیمارستان بین المللی تایلند و گروه بیمارستان‌های بانکوک به طور گسترده به دنبال گسترش بازار بین المللی خود بودند.
نگاه دولت‌ها در سایر کشورها همچون هند، تایلند، سنگاپور، فیلیپین و اندونزی به گردشگری پزشکی به عنوان یکی از منابع مهم توسعه اقتصادی و اجتماعی است. رهبران سنگاپور بر این باورند که با توجه به جمعیت محدود این کشور، جهت حفظ متخصصان و بخش خصوصی خدمات پزشکی، تلاش برای جذب گردشگران خارجی ضروری است.
جذاب‌ترین بازارهای گردشگری پزشکی
هند- هندوستان یکی از پرطرفدارترین مقاصد گردشگران پزشکی در جهان است. این کشورخصوصا در زمینه جراحی قلب و پیوند استخوان، ران و دیگر زمینه‌های پزشکی به عنوان یک رهبر جهانی شناخته شده است. در طول سال‌های 2005 و 2006 هیچ کشوری در زمینه گردشگری پزشکی با هندوستان قابل مقایسه نبوده است و دولت و بخش خصوصی هند بر هدف ارتقای خدمات توریسم درمانی و تبدیل شبه قاره هند به یک قطب یگانه در این زمینه واقفند. هزینه درمانی در هندوستان بسيار پایین‌تر از هزینه خدمات پزشکی در کشورهای توسعه یافته‌ای چون آمریکا و انگلستان است. این کشور دارای یکی از مراکز بزرگ جراحی‌های زیبایی، دندانپزشکی، پیوند مغز استخوان، درمان سرطان‌ها می‌باشد که مجهز به آخرین تجهیزات الکترونیکی و تشخیص بیماری
است.
سنگاپور- خدمات درمانی و بهداشتی در سنگاپور از سطح عالی برخوردار است. تحقیقات پیشرفته و اعتبار بین‌المللی در زمینه پزشکی، ایمنی، مورد اعتماد بودن از جمله نقاط قوت این صنعت در سنگاپور می‌باشد که این کشور را تبدیل به یکی از مراکز اصلی جذب گردشگران پزشکی کرده است. در سال 2005، نزدیک به 374 هزار مسافر با هدف دریافت خدمات درمانی و معالجه به سنگاپور سفر کرده‌اند. تعداد زیادی از بیماران از کشورهای همسایه نظیر مالزی و اندونزی به این کشور سفر کرده‌‌اند و تعداد گردشگران از کشورهای هند و چین، کشورهای جنوب آسیا و خاورمیانه نیز در حال افزایش است. در اواخر سال 2006 نیز بیمارستان‌های سنگاپور موفق به اخذ گواهینامه اعتبار از سوی کمیسیون مشترک بین‌المللی آمریکا (JCI) شدند و هم‌اکنون نیز در تلاش جهت اخذ گواهی‌های مشابهی در سیستم‌های اروپایی و آسیایی
هستند.
تایلند- گردشگری پزشکی یک بخش در حال رشد از صنعت گردشگری تایلند به حساب می‌آید. هزینه درمان در بیمارستان‌های تایلند در مقایسه با آمریکا بسیار پایین است و در عین حال خدمات پرستاری و مراقبت‌های پزشکی در سطح بالایی ارائه می‌شود. بیمارستان‌های تایلند جهت ارائه خدمات درمانی به توریست‌ها آماده بوده و برخی از آنها خدمات ترجمه به 22 زبان دنیا علاوه بر زبان انگلیسی را نیز ارائه می‌دهند.
سیستم خدمات پزشکی نوین در تایلند از سیسم پزشکی آمریکا الهام گرفته و دلیل این امر نیز گرایش خاندان سلطنتی تایلند به تحصیل شهروندان در دانشگاه‌های معتبر آمریکا نظیر دانشگاه‌ هاروارد بوده است. گذشته از این وضعیت مطلوب، وجود برخی مسائل که مهم‌ترین آن وجود برخی بیماری‌های واگیر است، موجب شده که گردشگران پزشکی آمریکایی و اروپایی علاقه چندانی به سفر به این کشور نداشته باشند.
در مجموع گردشگری پزشکی به عنوان یکی از شاخه‌های صنعت گردشگری جریان مالی زیادی را در سطح جهان به دنبال داشته است. کشورهای بسیاری از فرصت‌هایی که این شاخه از گردشگری جهت توسعه اقتصادی‌شان فراهم می‌کند بهره‌مند شده‌اند. در واقع کشورهایی که از سطح ارائه خدمات پزشکی و مراقبتی بالایی برخوردارند قادر بوده‌‌اند از فرصت‌های اقتصادی ایجاد شده توسط این صنعت در راستای توسعه اقتصادی خود گام بردارند.
* کارشناس ارشد دیپلماسی در سازمان‌های اقتصادی بین‌المللی
Sheyda.nematolahi@yahoo.com
 
بالا