[بحث و گفتگو]فیزیک موسیقی

Mohsen 89

مدیر تالار فیزیک
مدیر تالار
کاربر ممتاز
خب
حالا که معادله موج که یک معادله دیفرانسیل خطی مرتبه دوم هست رو بدست آوردیم، باید چیکار کنیم؟
مشخصه دیگه باید بریم به سراغ حل معادله، اینجا اون چیزایی که تو درس معادلات دیفرانسیل بهتون یاد دادن، که حل ریاضی معادلات هست به کمکتون میاد اونایی که معادلات دیفرانسیل هنوز یادشونه با دیدن شکل معادله میتونن حدس بزنن که جواب عمومی این معادله به شکل زیر میشه :
1000496089.jpg
خب حالا باید چیکار کنیم به نظرتون؟
معادله موج که بدست اومد، جواب عمومی هم که براش پیدا کردیم، حالا بخوایم به سمت گام ها بریم نیاز به چی داریم؟ اصلا خود تعریف گام چی بود؟
گام به نوعی طبقه بندی نواک ها میگیم و نواک ها عملا همون هارمونیک های ساده مون هستن، هارمونیک ساده چی بود؟ یادتون میاد؟ یا نخونده یادتون رفت؟ هارمونیک ساده به همون فرکانس اصلی یا (ω/2π) می‌گفتیم خب حالا ما تو این جواب عام معادله آیا ω میبینیم؟ خیر
اما! ما میدونیم که امواجی که منتشر میشن، فاز 2π رو تو زمان مشخصی طی میکنن و این ω عملا برابر 2πΤ هست که T اینجا پریود زمانی مون هست که میشه توسط اوسیلوسکوپ بدستش آورد
پس ما اینجا در نهایت برای بدست آوردن هارمونیک های ساده و فرکانس های اصلی مون که همون نواک هامون میشن نیاز داریم رابطه ای بر حسب x,t بدست بیاریم، که به شکل زیر بدست میان
1000496091.jpg
با بدست آوردن جواب هارمونیک ساده مون عملا یک گام دیگه به خود گام موسیقی نزدیک شدیم
اما برای اینکه بتونیم معادلات مون رو به جواب مشخص برسونیم نیاز داریم همون‌طور که قبلا گفتم ببریمش به فضای مختلط، چون اونجا میتونیم این ترکیب سینوس و کو سینوس ها رو با استفاده از معادله اویلر کمی ساده تر کنیم و تو حلش از ترفند کارآمد تری استفاده کنیم پس نتایج بدست اومده رو به شکل مختلط تبدیل میکنیم
1000496093.jpg
 

Mohsen 89

مدیر تالار فیزیک
مدیر تالار
کاربر ممتاز
اما چرا گفتیم این معادلات تو فضای مختلط راحت تر حل میشن؟
در ادامه میبینیم که اعمال شرایط مرزی در این معادلات به مراتب ساده تر و موثر تر هست و کارمون برای حل مسائلی که پیش میاد رو راحت تر می‌کنه و در نهایت میتونیم فرکانس های اصلی ( همون نواک ها) و فرعی رو بدست بیاریم و یک قدم دیگه به گام ها نزدیک تر بشیم
1000496095.jpg
با جای‌گذاری مواردی که بدست آوردیم تو جواب هارمونیک ساده در فضا مختلط و انتقال اون به فضای حقیقی جواب عام برای یک تار مرتعش با دو مرز ثابت ( که همون دو نقطه ای هست که تار بهش بسته شده) رو بدست میاریم
1000496098.jpg
اگر به ساختار این پاسخ عام دقت کنید این پاسخ مجموعه ای از برهم‌نهی های امواج هست و همون‌طور که انتظار داشتیم عملا دسته ای از نواک ها رو بهمون میده
حالا یه نگاه به عقب بندازیم، دسته و طبقه بندی نواک ها اسمش چی بود ؟
آفرین اسمش گام بود، همون چیزی که ما تو این بخش به دنبالش بودیم!
 

Mohsen 89

مدیر تالار فیزیک
مدیر تالار
کاربر ممتاز
اینها همه تنها قسمتی از فیزیک تارهای مرتعش بود که در فیزیک موسیقی کاربرد داره, اگر بخواهیم میتونیم اطلاعات خیلی بیشتری هم در مورد ساز ها و کشش سیم ها و .... بدست بیاریم. فقط نیاز به این داریم که اطلاعات واقعی وارد مسئله کنیم، مثل چگالی تار ها و جنس شون و طول و قطر و فرکانسی که باهاش کوک شدن و ....
با قرار دادن این مقادیر در معادلات میتونیم کلی اطلاعات دیگه ازشون بدست بیاریم
اما اجازه بدید بریم به سمت استخراج گام ها با استفاده از فیزیک تار های مرتعش
همونطور که تو محاسبات دیدیم، فرکانس اصلی یک مونوکورد ( یا همون تک موج ) به پارامتر های مختلفی وابسته هست که خیلی هاش رو بالا گفتیم و وابستگی شون به شکل زیر هست:
1000496100.jpg
حالا برای رفتن به سمت گام ها، آزمایشی که فیثاغورث روی تار های واقعی انجام داد رو ما از نظر ریاضیات رو معادلاتی که بعنوان جواب عام برای تارهای مرتعش بدست آوردیم اعمال میکنیم و نهایتا نواک ها رو بررسی و طبقه بندی میکنیم یا بهتر بگم طبقه بندی های نواک ها رو با هم بررسی میکنیم
حالا فرض کنیم دو تا تار با جنس یکسان ولی به طول های متفاوت L1,L2 رو به صدا در آوردیم ( دقیقا مثل کاری که فیثاغورث انجام داد) و فرکانس های اصلی مونوکورد با طول های L1,L2 رو بدست میاریم
1000496102.jpg
از این نتیجه چه چیزی رو متوجه میشیم؟
یکی از دوستان قبلا پرسیده بود که آیا تراکم و پراکندگی مولکول های هوا باعث زیر و بم شدن صدا میشن که سوالشون پاسخ داده شد
اما اگر ایشون به این قسمت نگاه کنن هم با نگاه به معادله ی نهایی میبینیم که هرچه طول تار مون بیشتر باشه، فرکانس نوای تولیدی کمتر خواهد شد، و در نتیجه صدا بم تر میشه و اگر طول تار کم بشه ( چه با انگشت گذاری روی تار ها در مورد تار و گیتار و ویولون و .... و چه تغییر طول تار ها با تغییر طراحی ساز)
مثلاً اگر به ویولن و چلو نگاه کنیم، طول تار های چلو به مراتب بیشتر هست و طبیعی هم هست که به همین دلیل صدای به مراتب بم تری داشته باشه

برگردیم به ادامه ی بحث خودمون
از معادله ی بالا به دنبال نتیجه ی دیگه ای بودیم اگر دو مونوکورد یکسان ( از نظر جنس و کشش و چگالی و ..) که طول های اونها نسبت به هم عددی صحیح باشه رو به صورت همزمان به صدا در بیاریم عملا دو نوا با فرکانس هایی که مقسوم علیه مشترکی بغیر از ۱ دارن رو تداخل دادیم
حالا این به چه معنی هست؟
فرکانس های فرعی رو یادتون میاد؟
که ضریبی از هارمونیک ساده بودن؟
حالا اینجا هم وقتی دو فرکانس مقسوم علیه مشترک دارن، عملا به.م.م شون ( اینجا یکی از موارد مصرف ب.م.م هست که تو دبستان یاد گرفتیم و شاید برامون سوال بوده این به چه دردمون میخوره ؟؟؟) میشه همون فرکانس اصلی یا نواک! بهترین همخوانی با هم رو دارن

خلاصه اینکه به این شکل بود که مردم در مناطق و فرهنگ های مختلف با آگاهی از چیزایی که الان با هم مرور کردیم، توام ها و گام ها مخصوص منطقه ی خودشون رو طراحی کردن و بومی سازی شد
دلیل اینکه موسیقی در کشور ها و فرهنگ های مختلف کمی با هم فرق می‌کنه هم همین هست و هر کدوم هم حال و هوای خودشون رو دارن، متناسب با فرهنگ و سلیقه ی مردم هر منطقه
 

Mohsen 89

مدیر تالار فیزیک
مدیر تالار
کاربر ممتاز
حالا بریم به سراغ گام ها و اینکه چطور طبقه بندی شده بودن؟
ساده ترین نوع طبقه بندی نواک ها در تاریخ منتصب به انتخاب چهار تار مرتعش با طول های زیر بود
1000496106.jpg
این طبقه بندی به گام چهار نتی (four-note scale) معروف هست که اولین بار برای ساز قدیمی «چنگ» (lyre) مورد استفاده قرار گرفت
به این ترتیب اگر تار اولی طبق گام چهار نتی با فرکانس f کوک بشه
تار های بعدی به ترتیب با فرکانس های 1.33f , 1.5 f , 2f باید کوک بشن

برای ساز های زهی، چون ما محدودیت اندازه ی تار داریم و نمی‌تونیم سایز ساز ها رو خیلی بزرگ کنیم بجای افزایش طول تار ها، تغییر قطر و کشش تار ها رو تنظیم میکنیم و فرآیند کوک کردن با پیچوندن پیچ های مخصوصی که تو طراحی ساز قرار داده میشه انجام میشه

بعد از گام چهار نتی، گام معروف دیگه ای تو تاریخ ثبت شد که از شش تار مرتعش با طول های متفاوت به شرح زیر تعریف شد
1000496108.jpg
این گام به گام پنتانونیک (pentatonic scale) معروف شد
اگر در گام پنتانونیک فرکانس تار اول رو f تنظیم کنیم تار های بعدی رو به ترتیب با فرکانس های 1.125f, 1.33f, 1.5f, 1.78f, 2f باید کوک کرد
 

Mohsen 89

مدیر تالار فیزیک
مدیر تالار
کاربر ممتاز
امشب مبحث گام ها رو تکمیل میکنم و فردا به نماد های موسیقی میپردازیم
اما در ادامه ی این مبحث بازم به تلاش های فیثاغورث باید اشاره کرد
ایشون با گوش خودش و به روش تجربی بهترین نسبت رو برای همخوانی نوا ها به زمانی نسبت داد که نسبت طول تار های مرتعش ۱ به ۲ و ۲ به ۳ داشتند
و بخاطر اینکه گام های چهار نتی و پنتانونیک رو هم بتونه توجیه کنه، شیوه ی کارش رو از ۲ تار مرتعش به ۸ تار مرتعش گسترش داد و نهایتا تونست طبقه بندی کامل تری از نواک ها رو به وجود بیاره که ازش بعنوان گام فیثاغورث یاد میشه
اگر بخوایم از نسبت هایی که فیثاغورث در نظر گرفته بود برای گام چهار نتی استفاده کنیم و توجیه ش کنیم، نتیجه ی کار به شکل زیر خواهد شد
1000496111.jpg
و اگر بخواهیم گام پنتانونیک رو توجیه کنیم به نتایج زیر میرسیم
1000496113.jpg
فیثاغورث این روش رو با نسبت های ۲ به ۳ همچنان ادامه داد و نهایتا دو عدد دیگه هم به این لیست اضافه کرد که شد مشابه پایین
1000496115.jpg
حالا یه سوال؟
این اعداد به نظرتون آشنا نمیاد؟
 

Mohsen 89

مدیر تالار فیزیک
مدیر تالار
کاربر ممتاز
این اعداد عملا هفت فرکانس هایی هستن که همخوانی دارن و ترکیبشون به گوش شنونده خوشایند میاد
هشت فرکانس کسانی که با موسیقی درگیر هستن رو به یاد یک پرده ی کامل از نت ها میندازه
ر، می ، فا، سل، لا، سی ، دو
اینها دقیقا اولین فرکانس هایی هستن که به این نت ها نسبت داده شدن و توسط فیثاغورث بدست اومده بودن
1000496119.jpg
بعد ها دو تا از این فرکانس ها برای حفظ تقارن بین فرکانس ها اصلاح شدن و به شکل زیر در اومدن
1000496123.jpg
این فرکانس ها دقیقا مضاربی از فرکانس اصلی یا هارمونیک ساده هستن که به عنوان نت ها می‌شناسیم
لیستی که از «ر» تا «دو» نوشتم به ترتیب همین فرکانس ها هستن البته از چپ به راست
البته این نت ها در کشور های مختلف با علامت های متفاوتی نمایش داده میشن
بعضی جاها با ABCDEFG نمایش داده میشن
بهتره به شکل زیر اینها رو ببینید تا سر در گم نشبد،
1000496125.jpg
 

Mohsen 89

مدیر تالار فیزیک
مدیر تالار
کاربر ممتاز
امشب تاپیک رو ادامه خواهم داد
اگر تمایل داشتید مشارکت کنید
اگر در مورد مطالب قبلی سوالی دارید مطرح کنید
 

Similar threads

بالا