غارها، مناظر پنهان فراموش­ شده

E . H . S . A . N

مدیر تالار مهندسی معماری مدیر تالار هنـــــر
مدیر تالار
همانطور که می­ دانیم تنوع زیادی در مناظر اطراف ما وجود دارد که نشان­­ دهندۀ تفاوت عوامل تأثیرگذار در شکل­ گیری منظر هر منطقه است. در شهرهای کویری ایران، مناظر بیابانی با رنگ غالب اکر و پوشش گیاهی خاص و در مناطق کوهستانی مانند کردستان، دشت ­هایی فراخ پوشیده به رنگ سبز و تک­ درخت­­هایی در میان آن­ها و به صورت­ های دیگر در در نقاط دیگر ایران و جهان دیده می­شود. این­ ها مناظری هستند که با آوردن نام هر مکان در وهلۀ اول در ذهن ما نقش می­ بندد. گاه مناظری طبیعی و گاه مناظری با دخالت انسان­ها به صورت مناظر فرهنگی و تاریخی. در واقع مقصود آن است که مناظر پیش روی چشم انسان، خواه طبیعی خواه فرهنگی، همواره مدنظر بوده و با توجه به درجۀ اهمیتشان مورد توجه قرار می­ گیرند.
اما همانطور که می­ دانیم منظر تنها آن­چه پیش روی چشم ما باشد را شامل نمی­ شود. گاه مناظری در طول تاریخ شکل گرفته­ اند که در دل کوه و پنهان از نگاه ما انسان­ها هستند. غارها حاصل فرآیندهای طبیعی و دخالت انسانند که در هر زمان با دلایلی گوناگون به­ وجود آمده­ اند. گاه این مناظر به هدف حفاظت انسان­ها از عوامل جوی و گاه با اهداف آیینی و … شکل گرفته اندو در نتیجۀ این عوامل، ویژگی­ های متفاوتی دارند. با بازدید از غار کرفتو، تجربۀ متفاوتی از منظر را داشتیم. فضایی در دل کوه که نه آسمان داشت نه پوشش گیاهی؛ و نه آثاری از حکاکی­ ها و عناصر معماری تاریخی، بلکه کف و دیوار و سقف همه از جنس سنگ­های رسوبی و در هم آمیخته­ اند. تجربۀ حضور در فضایی این چنین بسیار جالب بود، ارتفاع سقف گاه به­ اندازۀ یک بنای دو طبقه و گاه به­ قدری کوتاه در حد یک گربه ­رو که باید با قامت خم از آن عبور می­ کردیم.



ورودی غار، عکس : نگارنده،۱۳۹۱




هندسۀ در هم ­آمیختۀ کف، دیوار و سقف غار، عکس : آیدا آل هاشمی، ۱۳۹۱
این فضا و هندسۀ عجیب آن تجربه ­ای نو برای من محسوب می ­شد. هر چند از غارهای دیگری همچون علیصدر در همدان و رییس در کاشان دیدن کرده بودم، اما هر یک از این غارها ویژگی­ های منحصر به فردی دارند که موجب می­ شوند احساس ما در هر یک از این فضاها از دیگری متفاوت باشد. اما مشکل اینجاست که غار کرفتو به عنوان یک منظر پنهان در دل کوه به فراموشی سپرده شده­ است. موارد زیادی همچون نظرگاه­
های ایجاد شده در ابتدای ورودی غار، نشان­ دهندۀ حضور انسان و تأثیر او در شکل­ گیری این غار است. در نتیجه نمی­ توان منظر این غار را یک منظر کاملاً طبیعی دانست. این غار به­ خوبی ارتباطات متقابل انسان و فرآیندهای طبیعی را نشان می­ دهد. منظر غار کرفتو به­ خوبی نشان دهندۀ بازتاب فعالیت­های انسان است. اما شناخت این غار و مانند آن و پتانسیل­های موجود در هریک از این مناظر به فراموشی سپرده شده و این مناظر تنها به­ صورت موزه­ای با روشن شدن چند چراغ در دل آن­ها به مردم معرفی شده­ اند.


نظرگاه­ های ایجاد شده رو به مناظر اطراف، عکس : نگارنده،۱۳۹۱


منبع : نشریه اینترنتی معماری منظر
نویسنده : ریحانه حجتی
 

amin_rogh

كاربر فعال مهندسی کشاورزی
کاربر ممتاز
با تشکر . بسیار عالی بود.
چون نگفته بودن که این غار کجاست یه جستجو کردم و اطلاعات تکمیلی رو ذیلا از ویکیپدیا عینا میگذارم(برای سهولت در خواندن رفرنس ها و اشارات حذف شد).
بازم تشکر. چون یه چیز جدید از ایران دیدم و اطلاعات تازه گرفتم.
ممنون

غار کَرَفتو (به کردی: ئه‌شکه‌وتی که‌ره‌فتوو، Eşkewti Kereftû)، غاری است که در 31 کیلومتری شمال غرب شهر دیواندره در استان کردستان ایران قرار گرفته‌است. این غار، یک غار آهکی است که در دوران سوم زمین‌شناسی شکل گرفته‌است.بخش‌هایی از این غار، دست‌کَند است و کتیبه‌هایی از دوران پیش از تاریخ دارد.آثار تاریخی موجود در این غار مربوط به سده ۳ هستند.این غار، در بخش کرفتو از توابع واقع شده و در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ با شمارهٔ ثبت ۳۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کتیبه‌ای یونانی بر سردر یکی از اتاق‌های طبقهٔ سوم این غار وجود دارد که از این غار به عنوان معبد هراکلس نام برده‌است.در معماری این غار علاوه بر ایجاد اتاق‌ها و راهروهای عبوری، سعی شده تا اتاق‌ها با هم مرتبط باشند. نورگیرهایی به سمت بیرون تعبیه شده‌اند و بر دیوارهای غار در بعضی از اتاق‌ها نقوشی به صورت تجریدی از حیوانات، انسان و گیاه حجاری شده‌است.
با توجه به پژوهش‌های به عمل آمده، در دوران میان‌زیستی کرفتو در زیر آب بوده‌است و در اواخر این دوره ارتفاعات آن از آب خارج شده‌است. غار کرفتو از غارهای آهکی و طبیعی است که در ادوار مختلف تغییرات و دگرگونی‌های عمده و دخل و تصرفات بسیار در آن به وجود آمده‌است. در حال حاضر طول غار حدود ۷۵۰ متر است و راههای فرعی متعددی از آن منشعب می‌شود. غار چهار طبقه دارد و حجاران هنرمند، به زیبایی فضاهایی را در مدخلهای غار تراشیده و اتاقها، راهرو و دالانهای متعددی را به وجود آورده‌اند.
این غار در سال ۱۳۷۹ گمانه‌زنی شد و با بررسی‌های باستان‌شناختی در محوطهٔ بیرون و داخل غار آثاری از دوران‌های مختلف به دست آمد. کشف تراشه‌های سنگی در طبقهٔ چهارم و محوطهٔ بیرون غار می‌تواند نشانه‌ای از استفادهٔ انسان در دوران پیش از تاریخ از این غار باشد. همچنین نمونهٔ سفال‌ها و اشیای به دست آمده، ادامهٔ سکونت انسان را در طول دوران تاریخی اشکانی و ساسانی و دوران اسالمی یعنی سده‌های ششم تا هشتم هجری را مسجل می‌سازد. اقداماتی در طول سال‌های ۱۳۷۸ و ۱۳۷۹ انجام شده که شامل سامان‌دهی محوطهٔ بیرون غار، پلهٔبندی، سکوهای استراحت، پارکینگ، سرایداری، سرویس‌های بهداشتی و برق‌کشی غار است.

موفق باشید
امین رخ
 
بالا