تضاد و کنتراست در معماری

E . H . S . A . N

مدیر تالار مهندسی معماری مدیر تالار هنـــــر
مدیر تالار
هماهنگی و تضاد در معماری و فضای شهری
نویسنده مقاله : مهندس آرتور امید آذری






در مورد مقوله هاهنگی و تضاد در طراحی نكات زير قابل توجه است:
- برقراري ارتباط ميان طراحي و زمينه.
- ايجاد انسجام.
- وحدت.

در عین حال برخی از تناسبات اجزا بنا كه باعث وحدت خواهند شد عبارتند از:
- پنجره ها.
- محل قرارگيري درب.
- عناصر تزئيني.
- سبك.
- مصالح.
- خط افق.
- ويژگيهاي مشترك.
هر جائي براي خود داراي تركيبي از عناصر و درجه اي از آزادي براي ايجاد تنوع است. يك ساختمان براي حفظ تناسب با زمينه و تقويت وحدت بصري نيازي به تقليد دقيق از شكل و فرم ساختمانهاي مجاور ندارد، بلكه بايد ويژگيهاي مشترك و اساسي معيني را رعايت كند. طراحي متناسب با زمينه خود ابزار مهمي براي حفاظت مي باشد، زيرا بدين ترتيب مي توان ساختمانهاي باارزش را در زمينه اي متناسب و تقويت شده نگهداري كرد.
مهمترين اقدام برنامه ريزان و شهروندان تأكيد بر حفظ جنبه هاي مثبت موجود محيط توسط طراحان است. بايد توجه داشت که طراحي و اجراي كامل و موفق يك پروژه بزرگ به عوامل زير بستگي دارد:
- محلي مناسب.
- طراحي زبردست.
- بودجه كافي.
- كارفرمائي استثنائي.
- نظام اداري كارآمد و حمايت كننده.
هنگام طراحي در بين ساختمانهاي باارزش «رعايت ويژگي و مقياس ابنيه باارزش محلي در بناهاي جديد كه موجب وحدت و يكپارچگي مي شود، الزامي است.حركت كوچكي كه در نماي اين ساختمان جهت منعكس نمودن خطوط نماي ساختمانهاي مجاور انجام گرفت، براي جبران تفاوتهاي بسيار زياد آن با بناهاي مجاور كافي نيست. جايگزيني جان پناه سبك مصري با قرنيزي برجسته و مشخص و همچنين نوار عمودي و تيره پنجره هايي متناسب تر مي تواند ارتباطي مثبت را به وجود آورد.
اغتشاش بصری
اگر اكثر ساختمانهاي در يك فضاي شهري با هم متفاوت و متباين باشند، نتيجه هرج و مرج و اغتشاش بصري خواهد بود.
تمرکز بصری
تباين و ناهمگوني مي تواند جالب و هيجان انگيز باشد. ساختمانهاي مهم در يك شهر مي توانند با طرح و نحوه قرارگيري از ساير ساختمانها متمايز باشند. بدين ترتيب روي آنها تأكيد شده و بر اهميت آنها افزوده مي شود.
طراحي همگون و متناسب با زمينه
طراحي همگون و متناسب با زمينه به ندرت امري مطلق و قطعي است. در بسياري از موارد راه حل را مي توان از بين مجموعه اي از گزينه هاي از حداكثر همگوني تا حداكثر تضاد و تباين انتخاب كرد.
طراحي يكنواخت
در اين طراحي كليه عناصر كاملاً شبيه به هم بوده و تكرار مي شوند. وقتي از حد معمول خارج مي شود، موجب خستگي بصري و عدم تشخيص ساختماني از ساختمان ديگر مي شود. اين موضوع در دوران مدرنيسم به وقوع پيوست. نماهاي مركز شهر چنديگر كه توسط لوكوربوزيه طراحي شد، از جمله اين نوع طراحي است.
عدم امكان يا عدم لزوم طراحي متناسب با زمينه
در صورت عدم وجود زمينه مطلوب و يا هنگامي كه قوانين و مقررات موجب تغيير اساسي باشند (افزايش شديد تراكم) ممكن است سازگاري و هماهنگي دقيق طرح با زمينه موجود لازم نباشد و طراح اين اجازه را داشته باشد كه به طراحي منطقه جهتي جديد ببخشد.
تفاوت شرايط
تصميم گيري در شرايطي كه گزينه ها كاملاً متفاوت باشد، ساده تر است. در يك موقعيت عادي مي بايستي اهداف برنامه ريزي، شرايط اقتصادي و مجموعه ساختمانهاي موجود را كه تنها مبهم ترين ملزومات طراحي متناسب با زمينه را ارائه مي دهند، در نظر گرفت. درك ماهيت مسئله اولين شرط تحليل خوب طراحي شهري است.
آزادي عمل (در پس درختان)
در شرايطي كه ساختمانها توسط شاخ و برگ فشرده درختان از ديد يكديگر پوشيده شده اند، مانند بسياري از مناطق حومه اي بدون آسيب رساندن به زمينه ساير ساختمانها مي توان از تعداد زيادي طرحهاي متنوع استفاده نمود.
آزادي عمل (در مناطق در حال تحول)
در مناطق در حال تحول كه ساختمانهاي موجود آنها فاقد ارزش چنداني نيست و يا مناطق ارزشمندي كه سياستهاي دولت براي ايجاد تغييرات اساسي آنها را پاره پاره نموده، امكان خلق زمينه اي جديد را فراهم مي آورند. البته در مواردي كه ويژگيهاي ارزشمندي وجود داشته باشد كه بتواند به عنوان شروع توسعه جديد محسوب شود، بسط اين موارد حس هويت و تداوم فرهنگي جامعه را تقويت مي نمايد.
ارتباط اختياري
در جائي كه بناها داراي كيفيتهاي مختلف هستند و بناهاي خوب با ساختمانهاي معمولي تر مخلوط شده اند، ممكن است روش انتخابي تر لازم باشد. مناطقي كه تنها داراي احساس انسجام اندكي بوده و يا نظم هماهنگي نسبي دارند، از بعضي نقطه نظرات بيش از ساير مناطق آسيب پذير مي باشند. الگوهاي همگون كننده و هويت بخش در مواقع ممكن مي بايستي تقويت گردند و از ويژگيهاي منفي طراحي بايستي احراز نمود.
هماهنگي نسبي (همگني)
در مواردي كه سبكهاي متنوعي وجود دارد، امكان آزادي عمل بيشتري براي ارائه راه حلهاي طراحي وجود دارد. آن ويژگيهاي مشتركي كه مبين احساس كلي وحدت و هماهنگي هستند، عناصر اصلي يك طرح سازگار و متناسب را به وجود مي آورند. عناصر جديدي نيز مي توان به طرح افزود، مشروط به آنكه داراي ارتباط قوي طراحي باشند.
همگوني شديد
مناطقي كه داراي آثار مهم معماري يا روحيه مشابه و جزئيات مشترك بسيار مي باشد را نبايد سبك شمرد، در چنين مناطقي، بهترين كار حفظ اين ويژگيهاي خاص مي باشد؛ چنين امري مستلزم بناهايي است كه كاملاً با محيط سازگار و همگون باشند، معمولاً تقليد لازم نبوده، اما توجه دقيق به ارتباطات طراحي در همه سطوح ضروري مي باشد.
شبيه سازي
در بسياري از شهرها تقليد و شبيه سازي ساختمانهاي مجاور به ندرت رخ مي دهد. يك قطعه زمين باير در بين رديفي از ساختمانهاي تاريخي يكسان با ارزش عالي معماري نمونه اي از موقعيت مناسب براي تقليد و شبيه سازي است. احداث بنائي كه تنها داراي ظاهري تقريباً همگون باشد خطا بوده و از ارزش مجموعه مي كاهد، زيرا قدرت جاذبه بصري رديف ساختمانها حاصل تكرار دقيق فرم مي باشد.
راهنماي طراحي
شبيه سازي ساده است. لذا تلفيق ويژگيهاي مشترك كه به مجموعه اي از بناها انسجام مي بخشد (بين جديد و قديم) مستلزم شناخت دقيق ماهيت ازتباطات طراحي و نحوه عملكرد آنها با هم مي باشد. تهيه يك راهنماي طراحي كه مسايل مورد توجه را توضيح داده و چند نمونه از راه حلهاي قابل قبول براي مسائل و مشكلات معمول را ارائه دهد بسيار مفيد خواهد بود.

شناخت پیوندهای طرح و نحوه استفاده از ضوابط

هويت و شخصيت مجموعه چنان قوي است كه نمي توان تصوير كرد هيچ سبك و نوع ديگر ساختمان در اين مجموعه قرار گيرد، بدون اينكه مجموعه را دچار مشكلات زمينه و محيطي سازد. وحدت و يكپارچگي در يك مجموعه حاصل عوامل ارتباطي زير است:
- خط افق آسمان.
- فاصله بين ساختمانها.
- تناسب پنجره ها، درب ها و غيره و نحوه استقرار آنها.
- برجستگيها و فرورفتگي هاي نما.
- فرم و شكل كلي بنا.
- محل و نحوه حل مدخل ورودي.
- جنس مصالح، پرداخت و بافت نما.
- الگوي سايه حاصل از حجم و عناصر تزئيني.
- مقياس بنا.
- سبك معماري
- محوطه سازي در صورت وجود.

تنها آخرين ضابطه يعني محوطه سازي در مورد خانه هاي كوئين آن وجود نداشته است. اين ساختمانها درست از لبه پياده رو شروع مي شوند.

خط افق

در حاليكه شكل هر سقف نسبت به ديگري متفاوت بوده ولي دو عامل شيب و مقياس موجب ايجاد وحدت گرديده و خط افق جالب و چشم نوازي ارايه كرده است.

فاصله گذاری
شكاف عميق بين نماها در اين رديف از مجموعه طرحي از خطوط سايه عمودي به وجود مي آورد كه بي شباهت به استفاده از سكوت در آهنگسازي نيست و بدينوسيله با (پر و خالي ها) مي توان به شيريني ريتم در رديف يك مجموعه اضافه كرد.

برجستگی ها و فرو رفتگی های نما
عقب نشيني از حد مالكيت لبه خيابان جهت ايجاد فضاي كافي براي برجستگي پنجره ها و فرورفتگي براي تعريف فضاي ورودي و شكاف بين ابنيه همگي موجب ايجاد احساس عمق و استواري طرح گرديده است.

تناسب پنجره ها، درب ها و ديگر عناصر
پنجره ها، درب ها و برجستگي ها و ستون هاي خانه ها هرچند داراي شكلهاي مختلف هستند، اما تناسب مشابهي دارند كه موجب ارتباط و پيوند آنها با يكديگر شده است. طرح هر نما داراي تركيبي از عناصر عمودي است كه به صورت نوارهاي افقي به هم متصل شده اند.

فرم و شكل كلي بنا
فرم هاي هندسي سه بعدي پيچيده هويت بخش اين رديف ساختماني هستند. استوانه ها با حجم اصلي بنا تركيب شده و در فرم مثلثي شكل سقف رسوخ مي كنند. پنجره ها رو به بيرون توسعه يافته و به خلاف آن تورفتگي هاي عميقي از حجم اصلي بنا حجاري مي شوند. اين شكل دهي برجسته و استادانه، مجموعه ساختمانهايي را به وجود مي آورد كه با توجه به اندازه خود داراي حجم و توده جالب توجهي هستند. هر تغييري در فرم با استفاده از عناصر هم اندازه ديگري انجام شده است.

محل و نحوه مدخل ورودي

نحوه و محل ورود به يك ساختمان معمولاً بخش مهمي از طراحي را تشكيل مي دهد و هنگامي كه درهاي ورودي مانند اين موارد داراي ويژگي هاي مشتركي هستند

جنس مصالح ، پرداخت و بافت نما

كنده كاري هاي چوبي، طاقچه ها و ديواركوب ها، تزئينات سقف و شيرواني، سنگهاي سرطاق و توفال كوبي هاي تزئيني تمام سطح بنا به جز چند قطعه چوب باريك و بلند را مي پوشاند و همگي از بالا تا پائين به دقت رنگ شده اند. جزئيات نما به اين مجموعه غنائي يادماني بخشيده است.

سایه و نور
نحوه بازي آفتاب و سايه بر روي نماي يك ساختمان مي تواند به اندازه ويژگيهاي پايدارتر و ملموس تر حائز اهميت باشد و خود موجب ايجاد كاراكتر و مشخصه اي بوده و در هماهنگي نماها نقش داشته باشد.

مقياس بناها

در برخورد اوليه به نظر مي رسد كه اين مجموعه ساختمانها داراي ارتفاع مشابهي هستند، اما بعضي ساختمانها، يك طبقه تمام بلندتر از ساختمانهاي ديگر هستند. اختلاف ساختمان يا تركيب فرم ساختماني پنهان شده است. اگر چه شباهت ارتفاع كاملاً رعايت نشده ولي نقش بسزائي در ارتباط اين ساختمان با هم ايفا نموده است.

نوعي ارزيابي از اعتبار يك مجموعه از ضوابط
در اين اسكيس تمامي عناصر پيونددهنده در طرح مجموعه كوئين آن به گونه اي ديگر به كاررفته اند (معكوس يا وارونه). عدم موفقيت حاصل كار براي هر بيننده اي نيز واضح است. اين تغييرات به شرح زير است:به هرحال سبكها پيامهاي متفاوت و متضادي دارند. فرمهاي تجملاتي كوئين آن كه متعلق به اشراف قديم است، هيچ وجه مشتركي با ساختمانهاي اقتصادي و عملكردگرا ندارند. ساختمان جديد كاملاً در تضاد با يگر ابنيه اين مجموعه است.

چند نکته احتیاطی
خانه هاي رديفي كوئين آن نمونه كاملاً استثنائي است كه مسائل در آن كاملاً روشن هستند. در اغلب موارد مسائل در آنها دشوارتر است. بايد بدانيم كه معيارها و ضوابط تصميم گيري نمي كنند، اما به تعريف تصميم گيرندگان كمك مي كنند. ليست معيارها و ضوابط طراحي براي شناخت اشكالات و ارايه طريق اصلاح آنها بسيار مفيد است.چنانچه دستور العملهاي طراحي شهري كامل نباشند، در اجراي كار با مشكل روبرو مي شود، به عنوان مثال درخواست رعايت خطوط نماي ساختمانهاي مجاور از طرح ممكن است تنها به يك خط روي نما ختم شود. بيانات كلي و مشابه مي تواند مفاهيم و تفسيرهاي كاملاً متفاوتي را براي افراد مختلف داشته باشد.

مسایل جاری
قرار گرفتن ساختمانهاي مرتفع بزرگ و جديد در بين ساختمانهاي تجاري قديمي تر و نسبتاً كوچكتر مشكلي است كه در بسياري از شهرها به چشم مي خورد. در مناطق باز حومه اي با كمك فضاي سبز مي توان مشكل راحل كرد، ولي در مناطق شهري كه ساختمانها داراي مرز مشترك هستند، اين امر موجب عدم هماهنگي خواهد شد. شكستن ارتفاع ساختمان بلند به صورت پلكاني يك روش براي ايجاد زمينه اي مناسب براي ساختمان كوچكتر است.تغييرات زياد ناگهاني در مقياس را مي توان با استفاده از مراحل و مقياسهاي مياني بين ساختمانهاي كوتاه و ساختمانهاي مرتفع يا بزرگ حذف نمود، يا لااقل به حداقل كاهش داد. در اين صورت كوتاهترين پله يا شكستگي ساختمان بزرگ مي بايستي در مقياس متناسبي با ساختمان كوتاه باشد. معمولاً ارتفاع متناسب اين شكستگي تا دو و نيم برابر ارتفاع ساختمان كوتاه بايستي باشد.خط نقطه چين حجمي را تعيين كرده كه در صورت وجود توده ساختماني اضافي از معبر عمومي ديده نمي شود.

ایجاد زمینه جدید
در اغلب شهرها بخشهاي كوچك و بزرگي وجود دارند كه فاقد هرگونه زمينه خاصي هستند. در اين قسمتها كه آثار گذشته از بين رفته و ساختمانهاي باقيمانده داراي هيچ ارزشي از لحاظ ساختماني، زيبائي يا تاريخي نيستند. رايج ترين روش آن است كه به نخستين طرح پيشنهادي از ميان گزينه ها اجازه داد تا چهارچوب كار را مشخص كند، اين امر مستلزم حداقل تلاش بر ايجاد زمينه اي جديد مي باشد.

مناطق حساس
در مناطق تاريخي و حساس از نظر معماري و شهرسازي كه اساساً از ساختمانهاي دو و سه طبقه بوجود آمده مي‌بايست تأثير حتي كوچكترين انحراف از مقياس موجود را به حداقل رسانيد. يك راه حل ساده طراحي آن است كه در نقاطي كه حجم بالقوه ساختماني از معابر عمومي قابل رؤيت نيست، اجازه احداث بنا داده بشود.

سوء استفاده از اصول و قوانین
يك فرد خوش صحبت و حرفه اي با استفاده از فن بيان و ترفندهاي گوناگون مي تواند از انجام كاري صحيح طفره رود. در اين حالت در مقابل يك گروه نا آشنا با طراحي براحتي مي توان كوچكترين حركت طراحي را به مثابه كامل ضوابط و مقررات نشان داد. در شهرهاي كوچك و ارگانهايي كه متخصصين مربوطه وجود ندارد اين اتفاق بيشتر رخ مي دهد.

روش دیگری برای بخش های بدون زمینه موجود
تهيه زمينه‌اي انتخابي از ميان نقاشيها و عكس‌هايي از مجموعه‌هاي خوب طراحي شده بعنوان الگو و مدل براي طراحي می تواند به عنوان روشی دیگر مورد توجه باشد. اين روش در دفاتر معماري معاصر كه از مجلات مانند پراگرسيو آركيتكچر و ديگر مجله‌هاي معماري شبيه است.

تباین موثر
خيابانها، صحنه كارزار و جنگ پايان‌ناپذير طراحي هستند. تباين براي ايجاد يك محيط شهري جالب و زنده ضروري است. اما همچون هر ادويه تندي در غذا مي‌بايستي محتاطانه از آن بهره‌برد. اين بهره‌گيري به مزاج جامعه مربوطه هم مربوط مي‌شود (مانند ادويه در خوراك هندي، ايراني و ژاپني).

- تباين بين اين دو ساختمان در كادر اين عكس جالب و از نظر بصري لذتبخش است اما در واقع هيچ كادر و هارچوب مشخص وجود ندارد.
- ساختمان مدرن، و متفاوت و در تضاد شديد با ساختمانهاي مجاور خود مي‌باشد.
هنگامي كه ساختمان جديد ديگري در كنار ساختمان قبلي بنا شود، در صورت بي‌توجهي انسجام و پيوستگي چهارچوب ساختمانهاي سنتي و داراي تزئينات ظريف تدريجاً از بين مي‌رود.تنها ساختمان كاملاً متفاوت با زمينه، اينگونه موارد بعنوان آخرين باقيمانده ساختمانهاي قديمي در بين ساختمانهاي جديد در شهرهاي قديمي و رو به رشد سريع قابل ملاحظه است.

انواع گوناگون تضاد و تباین و همگنی
- هندسه ساده و تركيبي- هندسي- هندسي و ارگانيك

نکات مهم در مورد تباین
در كنار نكات منفي تباين نكات مفيدي درباره ماهيت تباين وجود دارد كه مي‌تواند ما را در رسيدن به نتايج صحيح و درست ياري كند.ساختمان مركز ايالت «ايلي نويز» ممكن است مانند يك مجسمه به نظر آيد ولي اندازه و نحوه استقرار آن را به موجوديتي تفرقه افكن و مخرب در زمينه محيطي خود تبديل كرده است.وحدت و انسجام ميدان كاخ دادگستري كاليفرنيا در اثر بي توجهي و وجود چند ساختمان ناهنجار و نامتناسب با زمينه تضعيف شده است.هنگامي كه همه ساختمانها بخواهند مركز توجه و منحصر به فرد باشند. اغتشاش بصري پديدمي آيد. اين مسئله نيز موجب گيجي، سردرگمي و ناآرامي خواهد شد.ساختمانهاي متضادي كه در تقابل با يكديگر و محيط پيراموني هستند مي‌بايد از لحاظ بصري از يكديگر جدا شوند.محدود كردن ساختمانهاي كاملاً متضاد در يك منطقه مشخص و خاص شريكي از راههاي ممكن براي كاهش تأثير مخرب بصري اين ساختمانها مي‌باشد، (مانند محل نمايشگاههاي بين‌المللي).برخي مناطق حومه‌اي اغلب دچار يكنواختي بيش از حد بوده كه خود حاصل وجود يكنواخت شده و درخت و يك اندازه بودن اكثر ساختمانها مي‌باشد. تزريق اندك ويژگي شهري به نقاط حساس و كليدي يكي از راههاي ممكن براي ايجاد نظم قطعي‌تري به اين محيط مي‌شوند.تباين مي‌تواند خدمات ارزشمند بسياري را عرضه نمايد كه عبارتند از:
- اعلام وجود يك فعاليت مهم اجتماعي.
- اعلام وجود يك فعاليت كاربري مهم شهري.
- ايجاد تمركز بصري در يك فضاي باز بزرگ.
- شكستن خستگي بيش از حد مناطق يكنواخت.
- ايجاد نظمي كلي در سيماي شهر با فهمي زيبا شناسانه.
- ايجاد ريتم و ملودي متنوع و دلنشين در سيماي شهري.

آنچه غير قابل قبول و غير منطقي بنظر مي‌رسد، پراكندگي بي‌مفهوم بي‌برنامه، ساختمانهاي متباين در سطح يك مجموعه شهري است. تباين و تضاد بيش از حد تجملي خطرناك و غير قابل قبول است. ساختمان كاملا متباين با تضاد كوبنده مدعي برتري است:
1- دانه بندي درشت و بافت نا هماهنگ
2- دانه بندي نرم و ريز و بافت هماهنگ
3- دانه بندي درشت و خشن و بافت



.
.



نگارنده : مهندس امید آذری- کارشناس ارشد معماری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران.
برگرفته از : گروه مهندسین ایران معماری
 

E . H . S . A . N

مدیر تالار مهندسی معماری مدیر تالار هنـــــر
مدیر تالار
پیچیدگی و تضاد در معماری

پیچیدگی و تضاد در معماری

عنوان : پیچیدگی و تضاد در معماری

نویسنده :
رابرت ونتوری

مترجم : عبدالکریم رشیدیان

پیش نمایش فایل :

00001.jpg



.
.
.
:gol:
 

پیوست ها

  • 22.pdf
    111.5 کیلوبایت · بازدیدها: 0

Samaneh

عضو جدید
کاربر ممتاز
بازخواني مفهوم تضاد

بازخواني مفهوم تضاد

مقاله ی زیر اگرچه در زمینه ی طراحی شهری ست ، اما مفهوم تضاد را به زیبای و خواندنی تشریح کرده ، خواندن آن خالی از لطف نیست .
______________________________________________________________________________________________________________
عنوان :
بازخواني مفهوم تضاد در ارتقا تنوع بصري فضاهاي عمومي شهري نمونه موردي ميدان بهارستان تهران
نویسنده ها :
ارباب زادگان هاشمي سيدعليرضا,رنجبر احسان
سال نشر : 31.7.88

چکیده : موضوع کيفيت فضاهاي عمومي شهري يکي از نقاط تمرکز پژوهش هاي اخير طراحي شهري بوده و تلاش در جهت ايجاد فضاي عمومي شهري که رضايت شهروندان در وجوه مختلف را جلب نمايد، به عنوان يکي از راهبردهاي اصلي پروژه هاي طراحي شهري مطرح شده است. به نظر مي آيد در اين ميان کيفيت بصري فضا به علت تعامل ديداري مستقيم با چشم انسان يکي از نخستين گام هاي درک خوشايندي فضا توسط شهروندان مي باشد. در مباني طراحي شهري اين موضوع با زيبايي شناسي بصري فضاهاي عمومي شهري همراه مي شود و مفاهيم پايه اي همچون تناسب، تباين، هماهنگي، تضاد و ... در اين ارتباط مطرح مي شوند. در ميان اين مفاهيم تباين و تضاد از ابهام بيشتري نسبت به بقيه برخوردار بوده و نوع استفاده از آن ها مي تواند برايندهاي مختلفي را به همراه داشته باشد. به نوعي مي توان گفت بين درجه هاي انتهايي تباين و درجات ابتدائي تضاد يک همپوشاني ايجاد مي شود. با وجود آن که در ظاهر واژه تضاد بار منفي به ذهن متبادر مي شود ولي هنگامي که اين موضوع در طراحي شهري مطرح مي شود چگونگي استفاده از آن است که مي تواند منفي يا مثبت باشد. نگاه به اغلب فضاهاي شهري شاخص بيانگر اين مطلب است که در عمده اين فضاها درجه اي از تضاد وجود داشته است. تاريخ طراحي شهري در ايران داراي گنجينه اي از تجربه هاي غني استفاده هوشمند از تضاد در فضاهاي شهري است. در تاريخ معماري و شهرسازي قرن بيستم نيز موضوع پيچيدگي و تضاد يکي از مهم ترين نقدهاي پست مدرنيسم بر دوران مدرنيسم بوده است. با توجه به يکنواختي حاکم بر سيماي فضاهاي عمومي شهري در شهرهاي امروزي ايران به نظر مي آيد مي توان از پتانسيل هاي تضاد در ايجاد تنوع بصري بيشتر بهره برد. ميدان بهارستان تهران يکي از بارزترين نمونه هايي است که با وجود داشتن اين پتانسيل غني از تضاد به خوبي مورد بررسي قرار نگرفته و جايگاه اين تضاد در زيبايي شناسي فرمي ميدان به خوبي تحليل نشده است. اين امر خود زمينه ساز عدم وجود يک انجام بصري و عدم ادراک بصري مناسب شده است.
اين مقاله با تکيه بر روش تحقيق توصيفي و گردآوري اطلاعات به روش ميداني و مشاهده اي ابتدا به تعاريف تضاد و تباين و درجه هاي آن ها پرداخته، سپس رابطه بين پيچيدگي و تضاد با جالب بودن و دلپذير بودن فضاهاي عمومي شهري را در تحليل ميدان بهارستان مورد بررسي قرار مي دهد.
مجموع تحليل ها در بازخواني مفهوم تضاد در ميدان بهارستان حکايت از آن دارد که تجربه طراحي دوره هاي مختلف تاريخي در مهم ترين عناصر ساختار بصري ميدان بهارستان يعني مجلس ملي، مسجد سپهسالار و مجلس شوراي اسلامي سبب ايجاد صحنه اي از همنشيني اين عناصر در يک تضاد مثبت دارد و فضاي باز ميدان بهارستان به نوعي روايتگر اين تابلوي تنوع بصري است. توجه به اين پتانسيل يکي از مهم ترين گام ها در ارتقا تنوع بصري ميدان بوده که در ارتباط با ارتفاع جداره ها و عناصر ارتفاعي ميدان مي باشد.
اين پتانسيل تضاد مي تواند به درون ميدان نيز رسوخ کرده و در طرح هاي ساماندهي ميدان با استفاده از تضاد در کف، بدنه و مبلمان در همراهي با تضاد موثر عناصر فرمي ميدان در راه دستيابي به هويت خاص ميدان بهارستان گام برداشت.

كليد واژه: تضاد، تباين، تنوع بصري، دلپذيري، ميدان بهارستان
 

پیوست ها

  • بازخواني مفهوم تضاد در ارتقا تنوع بصري فضاهاي عمومي ?.pdf
    616.2 کیلوبایت · بازدیدها: 0
آخرین ویرایش:

E . H . S . A . N

مدیر تالار مهندسی معماری مدیر تالار هنـــــر
مدیر تالار
کنتراست در رنگ و اهمیت آن در طراحی داخلی

کنتراست در رنگ و اهمیت آن در طراحی داخلی

می دانیم رنگ مایه یا تونالیته در ارتباط با محیط از اهمیت خاصی برخوردار است . در نتیحه هنگام بوجود آمدن کنتراست نیز این عامل نقش مهم تری از رنگ ایفا می کند از سه جنبه ای که برای رنگ قایل شدیم ( جنبه رنگی , میزان اشباه , درخشندگی ) آنکه به جنبه سایه روشن یا رنگ مایه نزدیکتر است یعنی میزان اشباع آن از همه مهمتر است . یوهانس ایتن نظریه خود را درباره رنگها بر مبنای ساختهای موجود در آنها قرار داده است و کنتراستهای مختلفی را در این زمینه مطرح می کند که مقدم بر همه آنها کنتراست رنگمایه است . شاید قبل از این نوع کنتراست مهمترین کنتراست رنگی کنتراست سرد و گرم باشد که در ان رنگها را به دو گروه گرم یعنی زرد و قرمز وسرد یعنی ابی و سبز تقسیم می کند کیفیت دور شونده و عمق داررنگ سبز- آبی باعث شده است که از انها برای نشان دادن ساختهای دور استفاده کنند در حالی که کیفیت قوی تر قرمز- زرد را به هنگام بیان انبساط مورد استفاده قرار می دهند. از این کیفیات در تجسم بخشیدن به فضا استفاده های شایانی می شود زیرا از طریق گرمای رنگ تقریبا" مقدار مسافت را می توان حدس زد . ایتن کنتراستهای رنگی دیگری نیز مطرح ساخته است که از آن جمله اند کنتراست مکملها و کنتراست همزمان.کنتراست مکمل ها تعدال یافتن نسبی رنگهای سرد و گرم است . بر طبق نظریه رنگ مونسل در گردونه رنگ رنگ های مکمل در مقابل یکدیگر قرار می گیرند رنچهای مکمل بصورت جامد یا ذره ای دو خصوصیت دارند : اول انکه هنگام مخلوط شدن تولید نوع میانه خاکستری می کنند دوم آنکه اگر در مجاورت یکدیگر قرار گیرند خصوصیت رنگی یکدیگر را با شدت بسیار زیادی نمودار می کنند . ...



زرد رنگ مثلث و سه گوش است مانند مثلث که گوشه های مختلف و نوک های تیز دارد ، زرد نمونه های متنوع دارد و همه تقریبا" آزار دهنده اند . انواع زرد ها با انواع سه گوشها همسنگی می کنند ، نمونه کامل و بهترین آن زرد طیف خورشید ( کادمیوم میانه ) است که با مثلث متساوی الاضلاع تطبیق می کند . زردهای سبزگین با مثلثهای باز کشیده و زردهای تند آزار دهنده با مثلثهای تند و ایستاده برابرند . ایستایی خط عمود و شکلهای عمودی با رنگ زرد تشدید می شود همچنان که رنگ زرد در مثلث ، تندتر ، متشعشع تر ، آزار دهنده تر و هیجان آور تر است . شعله و شراره از دگردیسیهای مثلث زرد به وجود می آید . هنگامی که زرد در دایره جا گرفته ، از ویژگیهای خود می کاهد و آرامتر شده به سبزی می گراید و نیز شدت (( آبیت )) آبی را هم می کاهد . در مربع بر زینگی تاریک – روشن و زینگی رنگی خود می افزاید و نارنجی فام می شود یعنی از شدت و هیجان وحدت خود کم می کند و متعادل تر می گردد در حالی که در کیفیت رنگی اش هیچ دگرگونی ایجاد نمی شود.



سرخ رنگ مربع است . قرمز یا سرخ تیره فام رنگ مستطیل است . قرمز در مستط یل کشیده افقی ، رنگ ( آلیزارین ) و مایل به بنفش به خود می گیرد و در مستطیل عمودی از سردی خود کاسته سرخ می شود یعنی گرمتر و متعادل تر می گردد. در این حال رنگ ژرانیوم یا ماژنتا ( تقریبا" ارغوانی روشن ) به وجود می آید و حس می شود . رنگ سرخ طیف خورشید ، رنگ مربع است با چهار گوشه راست و چهار پهلوی برابر ، این رنگ در مثلث خصیصه نارنجی پیدا می کند و در دایره بنفش گون می شود . در صورتی که در بیضی قرار گیرد ، خصیصه قهوه ای می یابد ، زیرا قهوه ای رنگ بیضی است و از سرخ و سیاه و یا از سرخ و آبی تیره ( پروس یا کبالت سیر ) به هنگام هم آمیزی به وجود می آید . در مورد نارنجی ، یعنی آمیزه زرد مادی و سرخ مادی ، باید گفت که با شکلهایی تطبیق می کند که ازبرخورد مثلث و مربع به وجود آمده باشند و ذوزنقه یکی از این گونه شکلهاست .






نارنجی نیز در مثلث روشنتر و زردگین و در مربع سرخگین به نظر می آید . سبز در مثلث فعل تر از سبز در مربع است. در مربع حالت اعتدال سرخ به خود می گیرد یعنی در ع ین آرامش بر شدت نیروی ع ین آرامش بر شدت نیروی محرکه خود می افزاید و آماده دگردیسی می شود .این سبز در دایره ، تیره فام و آبی گین می شود. آبی رنگ آسمان و در عین حال خود گرا و گیرای بیننده است و دایره ، شکلی است دورانی و با چرخش خود بیننده را به درون و مرکزش می کشاند و با آبی توافق کامل دارد . یک آبی روشن در دایره با آبی تیره در یک شکل نا مشخص همسنگ است همچنان که آبی تیره در یک مستطیل کشیده به آبی روشن می گراید و در یک مستطیل عمودی به سبز گرایش پیدا می کند . آبی در مثلث سبز گون میشود و فعال می گردد و در ضمن از خشونت مثلث کاسته آن را معتدل می کند. آبی در مثلث مانع تبذیر نیروهایش می شود . آبی در مربع بنفش گون می شود و یا حالت قهوه ای به خود می گیرد ( به ویژه اگر آبی گرم باشد ) . بنفش در مربع قرمز گون و در مثلث سرخ فام می شود . قهوه ای رنگی است که در موارد متعدد با بیضی تطبیق داده شده است . بیضی شکل دورانی دو کانونی است که سرد است ولیکن در تضاد با سردی خود است . قهوه ای رنگی است که از قرمز گرم و آبی گرم و یا هر قرمز با سیاه ایجاد می شود. قهوه ای رنگی چرکین ، ولی نیرومند و پر توان است.


یادداشت ها :

•مبانی نظری هنر های تجسمی ( دکتر حبیب الله آیت اللهی )
•هنر رنگ نوشته ژوهان ایتن ( ترجمه محمد حسین حلیمی )


منبع:آیگاه
منبع تصویر : معماری نیوز
 
بالا